ባናላይዜሽን ሓቂ

ባናላይዜሽን ሓቂ

ክንደይ ሰብኣዊ ቅዲታት ይከኣል?

ቅዲታት ስነ-ጽሑፍን ሰብኣዊ ስነ-ጥበብን ድሕሪ 2500 ዓመታት ንመጻኢ ተመራመርቲ ስነ-ጥንቲ፡ ከምኡ’ውን ንህሉው ፍርያትና ዘጽንዑ ተመራመርቲ ስነ-ሰብ፡ ልክዕ ከምቲ ናይ ሕጂ ተመራመርቲ ስነ-ጥንቲን ተመራመርቲ ስነ-ሰብን ቅድሚ ኣሽሓት ዓመታት ዝነበረ ረሳሕ ሕሉፍ ታሪኽ ወዲ ሰብ ዘጽንዑ፡ ነቲ ኣብ ሰብኣዊ ኵነታት ኣሽሓት ዓመታት ዝጸንሐ ዘመናት ዝተሰረተ ባህልን ቴክኖሎጅን ንምግማትን ንምርዳእን ዝጽዕሩ፡ ብዘገርም መንገዲ ጽልዋ ክህልዎም እዩ። ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ። እዚ ምትሕልላፍ ትርጉምን ምርዳእን ዝሓለፈ ዘመናት እንተዘይህሉ ነይሩ፡ ሎሚ ንሓደ ርሑቕ ባህሊ ምፍታሕን ምርዳእን ኣይምተኻእለን።

እቲ መዳይ ዓውድን ቅዲን ከም ኣእምሮኣዊ መሳርሕታትን መገድታትን ዳግመ-ትርጉም፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዝሓለፈ ዘመን፡ ብልክዕ ኣብ ታሪኽ ሕሉፍ ዝጠፍአ ዓለም ኣሎና።

ግን ጽልኢታትናን ፍሉይነትናን ከም ስነ-ሓሳባዊ መሰናኽላትን መጽረዪን ኮይኖም እናተዋስኡ፡ እቲ ቀንዲ ኣንጻር ሓሳብ ምዕባለን ዘመናዊነትን ዘሎ ጽልኢ ምዃኑ፡ ናብ ሕሉፍ ምድህሳስ ኣይምተኻእለን። ኩሉ ግዜ ሕጂ ዘለና ቴክኖሎጂን ፍልጠትን ካብ ናይ ኣቦታትና ንላዕሊ ኩሉ ግዜ ኣብ ኩሉ ሳይንስን ዲሲፕሊናት ፍልጠትን ምዕቡል ምዃኑ ንኣምን።

ዓለም ከም ዝጠፍአት፡ ከም ዝጠፍአት ክትእወጅ እያ፡ ህንዳውያን ቦሊቭያ ምስ ክዳውንቶም፡ ሙዚቃኦም፡ መግቦም፡ ቋንቋ ኲቹዋ ኣብ ዝጠፍኡላ መዓልቲ፡ ድሕሪ ደጊም ኢንዩ ኣብ ሰሜናዊ ዋልታ ኣብ ዘይህልወሉ እዋን፡ ኣብ ዚላንድ ዝርከቡ ማኦሪን ቲኩናን ድሕሪ ሕጂ ኣብ ዘይህልዉሉ እዋን።

ኣብ ኢድ ዛቫንተ ዝነበረት ሞባይል ኣይኮነትን፣ ወይ ድማ ሰብኣውነትን ደቀባት ስልጣነን ዘጥፍእ ሃይሉክስ ፒክኣፕ ኣይኮነትን፤ ብፋንክ፡ ፋሮፋ፡ ሰርታነጆ ኣብ ማእከል ዓለምለኻውነት፡ ከምኡ’ውን ማክዶናልድስ፡ ቢግ ማክስ፡ ቻዮተ ስቴክን ካራኦከን ኢና ንነብር።

ንዓለም ከጥፍኣ ዝኽእል ግን ትካላዊ ዘይምጽውዋር እዩ። ሰባት ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ሜክሲኮ፡ ፔሩን ላዕለዋይ ዚንጉን ብዛዕባ ማዶና፡ ነይማር ወይ ባይደን ከይሰምዑ ይውለዱን ይሞቱን እኳ እንተኾኑ፡ ናይ ዶላር ኖት ርእዮም ኣይፈልጡን-እቶም ንነብሶም ኣድማሳውያን ዝቖጽርዋ ኣመሪካውያን፡ ከምቲ ሓደ እዋን ጆን ለኖን "ኣነ ካብ የሱስ ክርስቶስ ንላዕሊ ተፈታዊ እየ" ዝበሎ- ንእስነተይ ኣብ ብራዚልያ ኣብ ሰብዓታት ሙዚቃ ናይታ ኣመሪካዊት ሙዚቃዊት ጉጅለ እናሰማዕኩ ኣሕሊፈዮ Earth, Wind & Fire ጸለምቲ ምዃኖም ከይፈለጡ፣ ብሰንኪ ኣብ ብራዚል ንባህሊ ወጻኢ ዝድርት ሕጊ፣ ብሰንኪ ባህላዊ ሞኖፖሊ መርበብ ተለቪዥን ግሎቦ።

ከምኡ’ውን፡ ማይክ ታይሰን ንፈለማ እዋን ሻምፕዮን ቦክሲንግ ከም ዝዓተረ ከይፈለጠ፡ ምኽንያቱ እቲ ስፖርታዊ ቅኔኡ ብሓያል መርበብ ተለቪዥን ግሎቦ ስለዘይፈነወ።

ከምኡ’ውን፡ ኣብታ ናይ ቀደም ሶቭየት ሕብረት (ሕብረት ሶሻሊስት ሪፓብሊካት ሶቭየት) ከይተረፈ፡ ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ክቡር ጂንስ ወይ ኣመሪካዊ ሽጋራ ክኽልክሉ ኣይከኣሉን፤ ማስቲካ ከም ዘሎ ይፈልጡ ነበሩ፣ ንሓንቲ ማስቲካ ከይሓኸኹ።

ሃይማኖታዊ ስነ-ጽሑፍ ኣብ ዘይርአ እምነት ይሓትት፣ ምስ ዘይርአ ጽሙማንን ዕዉራትን ምዝራብ፤ ሃይማኖታዊ መጻሕፍቲ ብዛዕባ ልዕለ ባህርያዊ ሓይልታት ይዛረቡ።

ታሪኻዊ ጽሑፋት ብዛዕባ ዘይከኣል ዝገበሩ ሰባት ይዛረብ፣ ንመጀመርታ ግዜ ካብ ኤውሮጳ ንኬፕ ሆርን ዝሰገሩ፣ ኣዝቴክን ኢንካውያንን ግን ቅድሚ ኤውሮጳውያን ኣሽሓት ዓመታት ኣብኡ ሰጊሮም እዮም።

ታሪኽ ኩሉ ግዜ ትሕትና ዘይብሉ ጅግና፣ ሓደ ዓይነት ዘይግዛእ ሰብ እዩ ዘርኢ፤ ኩሉ ኣብ መጽሓፉ ዘሎ ብሕሳብን ብጥንቃቐን ክስራሕ እዩ፣ ንኹሉ ባናውን ልሙድን፣ ንምእማኑ ዘጸግም ጅግንነታዊ ተግባራት ክድርቢ እዩ፣ ከምቲ ካራሙሩ ካብ ኣፈ-ታሪኽ ካሚንሃ ማይ ሓዊ ክሕዝን ባሩድ ኣብ ቅድሚ ደቀባት ክፈንጅርን ብምግባር ዝተማረኸ፣ ወይ ድማ ኣብ ቅድሚ እቶም ካብ ዝመጹ ደቀባት ዝተዋሕጠ ስሕበት ልኡል ሄንሪ እቲ ናቪጌተር ኣብ ዝኾነ ቦታ የለን።

ሰውራ ፈረንሳ ነቲ ኣብ መጻሕፍቲ ታሪኽ ዝተዘንተወ ስክሪፕት ተኸቲሉ፡ ከም ስክሪፕት ፊልም ብመስመራዊ መንገዲ፡ ብዘይ ዕንክሊል ወይ ምድንጋር ዝግንፍል፡ እቶም ንብምሉኡ ዛንታ ዘቐጽሉ ቀንዲ ደገፍቲ ባእታታት ዘይረኣዩሉ፡ ማለት እቲ ኣሰላፊ፡ እቲ ናብቲ ዘይተረጋገጸ ሽቓቕ ዝከናኸን ኣገልጋሊ፡ እቶም ሰፈይቲ፡ እቶም ቆቢዕ ዝሰርሑ- ካብዚ ዝኾነ ኣብ መጽሓፍ ታሪኽ የለን። እቶም ንኽለብሱን ንኽወጹን ሰዓታት ዝወሰዱ ከበድትን ክቡራትን ክዳውንቲ ሮብስፒየር፡ ንትራውሶ ናይቶም ቀንዲ ተሳተፍቲ ንምድላው ሰዓታት ዝወሰደሎም ዊግን ትሪሚንግን፡ ምድላው መደረታት፡ ንሳንጃታት ዝውዕሉ ኣፍራስ ዝመረጹ ኣግማል እንተዘይህቡ ነይሮም- ዝተሓላለኸ፡ ዘይተግባራዊ ዘይኮነ፡ ትሕቲ መሬት ዓለም እዩ ነይሩ። ቀሊል ወይ ቅልጡፍ ዝኾነ ነገር ኣይነበረን፤ ድሉው ክዳውንቲ፡ ድኳናት ክዳውንቲ ወይ ፋብሪካታት ድሉው ጫማ ኣይነበረን። ኩሉ ብኢድ ዝተሰርሐን ብዓይነት ዝተዳለወን እዩ ነይሩ። ንኽዳውንቲ ይኹን ንጫማ ዝኸውን ማኔኪን ቁፅሪ እኳ ኣይነበረን፤ ጸጋማይ እግሪ መስትያት ምስሊ የማናይ እዩ ነይሩ፤ ጓንቲ... ስረ፡ ልዕሊ ስረ፡ ክዳውንቲ ንምልዓል ዝሕግዝ ፍሬም።

ስለዚ ቅዲ ሕሉፍ ምሉእ ብምሉእ ኣይንርድኦን ኢና፣ ምስቲ ወትሩ ኣብ ​​ካልኣይ ኣካል ዝረአ ዕቡይ፣ ወግዓዊ ቋንቋኡ፣ ከም "ጸጋኹም"፣ "ኩላትኩም" ዝኣመሰሉ ኣኽብሮታዊ ተውላጠ-ስማት ዝመልአ፣ ከምኡ'ውን ካብ ኣብያተ ፍርዲ ኣዝዩ ርሒቑ ዝተፈላለየ ቋንቋን ስነ-ቓላትን ዝነበሮም ሰባት።

ኣፈ-ታሪኽን ጽውጽዋያትን ብፍንጣጣ ዝቐርበሉ ቅዲ ሓጸርቲ ዛንታታት፡ ከም ተኣምራዊ መድሃኒት፡ መልክዕ ኤልፋት... ምውጻእ ኣጋንንቲ ዘድልዮም ድዋርፍስ፡ ጽንጽዋይን ኣጋንንትን፤ ቀይሕ ጸጉሪ ዘለዎም ሰባት ንዝቃጸል ጸጉሪ ዘለዎም ኣጋንንቲ ዝገልጽ መግለጺ ስለ ዝመስሉ ጥራይ እዮም ዝቃጸሉ ነይሮም፤ ስቕ ዝበላን ምስጢራውያንን ለይታዊ ድሙታት ንነፍሲ ​​ሰባት የፍርሓን ከም ሕማቕ ምልክት ይስደዳን ነበራ።

ሽዑ ዘመናዊ ድሕረ-ሓቂ ቀጻልነት ጽውጽዋያዊ ዓለም ብሓደገኛ ሓረጋትን ሓሳባትን የምጽኣልና ምኽንያቱ ብዕላማ ናይቶም ካብ ዘመናዊ ሃብታም ሕብረተሰብ ኣብ ወለንታዊ ኣእምሮኣዊ ስደት ንነብሶም ክረሓሓቑ ዝደልዩ ፍንጣጣ ስለ ዝኾኑ፡ ነቲ ስኪዞፍረኒክ ውልቃዊ ግምታቶም ከም ዝከላኸሉ፤

1 – ምድሪ ጸፍሒ እያ፤

2 – ዓወት ኣመሪካ ኣብ ውድድር ህዋ፡ ብዘይ ሕጊ፡ ብዘይ ሸቶ፡ ብዘይ ዕለታት፡ ከምኡ’ውን ብዘይ ኣቐዲሙ ዝተቐመጠ መለክዒታት፤

3 – ሰብ ዝፈጠሮ ምውሳኽ ሙቐት ዓለም፤

4 – ቅትለት ደቂ ኣንስትዮ፤

5 – ምስጢራዊ መበቆል ዘለዎም ክሪፕቶካረንሲታት፤

6 – ትራንስጀንደር ጾታዊ ዝንባለ ከም ኣማራጺ፤

7 – ዝሑል ኲናት ዝበሃል ናይ ሓሶት ታሪኻዊ ፍጻመ፤

8 – ዘመነ መጋረጃ ሓጺን፤

9 – ክልሰ-ሓሳብ ቢግ ባንግ፡ መጀመርታ ኣድማስ፡ ቦታን ግዜን፤

10 – ጸሊም ነዃል፤

11 – ክልሰ-ሓሳብ ፍልቀት ዓሌታት፤

12 – ጠቕላላ ጾታዊ ማዕርነት፤

13 – ኣየናይ ስርዓትን ስርዓትን መንግስትን መንግስትን ዝበለጸ ምዃኑ ዝሕብር ብዛዕባ ፖለቲካዊ ክልሰ-ሓሳብ ዝምልከት መጽሓፍ ኣሎ ድዩ?

14 – ስቲቪ ዋንደርን ሬይ ቻርለስን ኣብ ዳያኑ ዘ ቮይስ፡ ኤጂቲ መንበር ክሽክርከሩ ተመሪጾም፤

15 – ዝኾነ ተቐዳዳማይ ፎርሙላ ዋን ክሳብ መወዳእታ ዓለም ክንደይ ዋንጫን ደረጃን ይእክብ ብዘየገድስ፡ ኣብ ዓለም እቲ ዝበለጸ መራሒ መኪና ብናይ ህዝቢ ርእይቶ እዩ ዝግለጽ፤

16 – እቲ ዝያዳ ፍሉጥ ሞዴል መኪና VW ቅድሚ ፋብሪካ VW ምህላዉ ዝተፈጥረ ኮይኑ፡ ብሓደ መሃንድስ ካብ ቸኮዝሎቫክያ ኣብ ፋብሪካ TATRA እዩ።

17 – ማናውስ ቅድሚ ባዮፓይረሲ ናይቲ ጎማ ገረብ ዝነበረ ደቡባዊ ፓሪስ እዩ ነይሩ፤ 17 – ስሙ ካብ ምጥቃስ ዝተኸልከለ እንኮ ታሪኻዊ ሰብ ኣዶልፍ ሂትለር እዩ፤

18 – ኮካ-ኮላ መበገሲኡ ከም መድሃኒት ኮይኑ ጽማቝ ኮይኑ።

19 – ቸኮሌት ካብ ኣምልኾ ማያ ዝመጸ ሃይማኖታዊ መስዋእቲ ኮይኑ ምዕራባውያን ምግቢ ኮይኑ፤

20 – "ጋታ" ምጭውቲ ጓል እያ፤ "ካቾራ" ጓል ስጋዊ ርክብ እያ፤

21 – "ኮብራ" ዝብልዎ ኣዝዩ ውሕሉል ሰብ እዩ፤ "ፖርካ" ዝብልዎ ሸለልተኛ ሰብ እዩ፤

22 – ዓንኬል ጎድኒ ዘይብሉ እንተኾይኑ ንምንታይ ደጋውን ውሽጥን ዓንኬል ንብሎ?

23 – ነጥቢ ክንደይ ይነውሕ?

24 – ቬጋናውያን ተኽልታት ስሚዒት የብሎምን ስለዝበሃሉ ኣብ እንስሳታት ስቓይ ምፍጣር ይኹንኑ፤

25 – ብቃል እግዚኣብሔር ብእግዚኣብሔር ዝተጻሕፈ መጻሕፍቲ የልቦን፡ ብኢየሱስ እውን፡ መንጎኛታት ጥራይ እዩ።

26 – ብመሰረት ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት – ካብ ኩሎም ዓይነታት ሳይንቲስት ዝዓበዩ ሓሰውቲ – ኣብ ኣድማስ ዘሎ ኩሉ ወይ ካብ ፍንጀራ ወይ ካብ ምግጫው ዝተወልደ እዩ። ከመይ ዝበለ ዓመጽ ዝመልኦ መሕረሲት እዩ!

27 – ኣሜሪካ ንወተሃደራዊ ሓይልታት ናብ ንኣሽቱ ማእከላት ኲናት (859 ወተሃደራዊ መዓስከራት ኣብ 87 ሃገራት) ብምብኻንን ብምፍራስን ብዙሕ ጸዓት ተባኽን፤

28 – መደበራት ኣሜሪካ ኣብ መላእ ዓለም ተበላሽዮም፣ ተበታቲኖም፣ ብቐሊሉ ተሰቢሮም፤

29 – ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ሕብራዊ ሰውራታት የስፋሕፍሕ፣ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከቡ ፖለቲከኛታትን ወተሃደራዊ ኣባላትን ጉቦ ይህብ፤

30 – ኣመሪካ ጻዕሪ ትገብር፡ ኣብ ልዕሊ 190 ሃገራት ኣብ ኒዩክለራዊ መደባትን ስትራተጂካዊ ኣጽዋርን ትስልይ፡ ትቆጻጸርን ኢዳ ምእታውን፤

31 – ካብ ምዝመዛ መግዛእታዊ ሞኖፖልያታት ዝረኽቦ መኽሰብ ኣይዕደልን እዩ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ እቲ 310 ሚልዮን ህዝቢ ኣሜሪካ 700,000 ገዛ ዘይብሎም ሰራሕተኛታት ኣብ መካይኖም ይነብሩ ኣለዉ፤

32 – ማእከላይ ህዝቢ ኣመሪካ ካብተን 11 መራኽብ ጽዕነት ኒዩክለር ዝረኽቦ ነገር የለን፤

33 – ኣሜሪካ ንሓንቲ ሃገር ኣብ ዘዕነወትሉ እዋን፡ ንሓንቲ ግዝኣት ኣብ እትወረረሉ እዋን፡ ንሓደ መንግስቲ ኣብ ዘውድቐትሉ እዋን፡ ህዝቢ ሓንቲ ሳንቲም ኣይረኽባን፤

34 – ኣብ ኣመሪካ ሕማም ኣእምሮን ገዛ ዘይምህላውን ምስ ቁጽሪ ተጋደልቲ ነበርን ብዘይ ሓንቲ መዓልቲ ወተሃደራዊ ዕርቂ ን225 ዓመታት ብዘይውዳእ ውግኣት ኣካላውን ስምዒታውን ኣካላቶም ዝተቖርጹን ይውስኽ።

35 – ልዕሊ 40,000 ኑፋቄታት ወይ ሃይማኖታት ካብ ዝተፈላለየ ትርጉማት መጽሓፍ ቅዱስ ኣይሁድን ድሕሪ ቆስጠንጢኖስ ዝነበረ ክርስትያናዊ ወይ ኢየሱሳውያን ቀኖናን ተላዒሎም፣ ካብ ሓደ ካብቶም 8 ቅዳሓት ናይቲ መበቆላዊ መጽሓፍ ቅዱስ፤

36 – ኣብ ዓበይቲ ሃይማኖታት ልዕሊ 6000 ኣማልኽቲ፡ ቡድሂዝም፡ ሂንዱዝም፡ ካቶሊክነት፡ ክርስትና(ታት)፡ ሺንቶይዝም፡ እስልምና፤ ካብ ኣማልኽቲ ኣየናይ እዩ?

37 – ኣብ ዲሞክራስያዊ ምርጫ ናይታ ዝበለጸት ዲሞክራሲ ዓለም ዝኾነት ኣመሪካ፡ እቲ ዝበዝሐ ህዝባዊ ድምጺ ዝረኸበ ሕጹይ ፕረዚደንት ድሕሪኡ ኣብ ምርጫ ልኡኻት ኣብ ዋዕላታት ክዕወት ኣለዎ።

38 – ኣብ ወርሒ እግሩ ኣንቢሩ ዝፈልጥ ሰብ የለን: እዚ መርትዖ ዘይብሉ፣ ኣብ ሕቶ ናይ ምእታው መሰል ዘይብሉ ርእይቶ ጥራይ እዩ፤

39 – ዝኾነ ሰብ ዝኾነ ይኹን መግለጺ ክህብ ይኽእል እዩ፣ ሳይንሳዊ ኣገባብ ከየድለየ ወይ ሳይንሳዊ ምርምር ሜላታት ከይተኸተለ፣ ኣብ መትከል ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ጥራይ ዝተመርኮሰ: ሳይንስ ካልእ ርእይቶ ጥራይ እዩ፤

40 – ጽውጽዋይ ማቺስሞ ብሓንቲ ጭድርታ፡ ብዘይ ሞት፡ ብዘይ ውግእ፡ ብዘይ ሰውራ ወዲቑ። ስለዚ እቲ ንዘመናት ዝቐጸለ ወጽዓ ወዲ ተባዕታይ፡ ጓል ኣንስተይቲ ዘይምግዳስ ጥራይ እዩ ነይሩ።

41 – ኣመንዝራታት ኣብ ታሪኽ ወዲ ሰብ ወትሩ ዕቑር ጉልበት ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ እየን ነይረን፤

42 – ፌሚኒዝም እዚ እዩ: እቶም ቅድሚ ሕጂ ንደቂ ኣንስትዮ ገና ስለዘይተወልዳ ክጭቁኑ ዘይከኣሉ ናይ ሕጂ ደቂ ተባዕትዮ በተን ኣብ ዝሓለፈ እዋን ብደቂ ተባዕትዮ ገና ስለዘይተወልዳ ብደቂ ተባዕትዮ ዘይተገፍዓ ደቂ ኣንስትዮ ህሉው ተባሂለን ይኽሰሳ።

43 – ድሕሪ ሞት ዝነብር ህይወት ምስ ካብ ፈሓም ፍርናሽ ምስራሕ ዝመሳሰል ምኾነ። ወይ ሞይትካ ወይ ብህይወት ኣለኻ፤ ብዘይ ስጋዊ ኣካል ብህይወት ምዉት ክትከውን ኣይትኽእልን ኢኻ።

44 – ውጽእ መሬትን ዩፎን ወይ ዩኤስኦ ኣብ ሓደ ምድብ ይርከቡ፡ መላእኽቲ፡ ኣማልኽቲ፡ ጎብሊን፡ ኤልፍስ፡ ጽንጽዋይ፡ ሳንታ ክላውስ፡ ኤሌክትሪክ፡ ንፋስ፡ ቁጽሪ፡ ቃንዛ፡ ጣዕሚ፤ ዝረኣዮም የለን፣ ኣብ ኩሉ ሰብኣዊ ኣተሓሳስባን ምናኔን ንቕሓትን ግን ኣለዉ።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político