terça-feira, 3 de novembro de 2026

Nā Demokarata

Nā Demokarata

Ua hoʻomaka ia ma ke kūlanakauhale Helene o ʻAtenai, a Plato i kapa aku ai ʻo Demagogia, ka Demokarata Helene, a he mau kumu kāna, ʻoiai he ʻaha kūkā ia ma ka agora, a i ʻole ke kahua, kahi i hui ai nā kāne waiwai e kūkākūkā i ka politika.

No ka hapaha wale nō o ka heluna kanaka ka demokarata Helene: ua kāpae ʻia nā wahine āpau, nā keiki āpau, nā kauā āpau, a me nā mea āpau i loaʻa ʻole ka loaʻa kālā liʻiliʻi loa, a me ka wehe ʻana i nā malihini, no laila ua koe iki ma mua o ka hapakolu o ka heluna kanaka. ʻO Demos ka mea i kapa ʻia ai nā cantons, a i ʻole nā ​​​​kalana, a i ʻole nā ​​​​​​ʻāpana. Kūʻē i ka mea a nā puke politika o kēia lā e ʻōlelo nei, ʻaʻole i manaʻo ka demokarata e kaulana, ʻaʻohe ona ʻaoʻao politika, ʻaʻole hoʻi i hoʻoholo ʻia e nā balota. He hālāwai ia i pau i ka ʻaelike, ma o ke kūkākūkā piha a hiki i ka hōʻoia ʻana o kāna poʻe komo hanohano a kakaikahi, he poʻe manawaleʻa a uku ʻole ʻia. ʻO ia ke kumu i pau ai i loko o kanaono makahiki; ʻaʻole hiki iā ia ke hoʻopau i ka nui o ka manawa o nā mea kālepa a hoʻopilikia i nā hana no ka mea ʻaʻole i uku ʻia, ʻo ia ka manawa i hāʻawi ʻia e ka poʻe komo.

I kēia manawa, he nui nā ʻenemi a me nā hoʻopunipuni o ka lehulehu, nā hoʻopunipuni, nā hana hoʻopunipuni, nā hemahema, a me nā hemahema, e like me ka ʻaha kūkā pekelala, nā ʻaoʻao bureaucratic nona nā noho ma nā keʻena koho balota, nā lula o ke kaulike, nā papa inoa pani, a me ka ʻōnaehana koho balota ʻāpana hapa nui. E nānā kākou i kēlā me kēia hoʻouka kaua ʻana i ka ʻōnaehana e pono ai ke koho balota hoʻokahi no kēlā me kēia kanaka.

ʻAʻole hoʻoholo ka mea koho i kekahi mea; ua hoʻoholo mua ʻia nā mea āpau.

Ma Brazil, hiki i kēlā me kēia mokuʻāina ke koho i ʻekolu mau senatoa; no laila, he senatoa mai São Paulo e hōʻike ana i ʻehiku miliona mau kānaka mai São Paulo, he senatoa mai Amapá e hōʻike ana i 170,000 mau kānaka mai Amapá, a ua like kā lākou balota me ka balota o ke senatoa mai São Paulo ma ka ʻaha kūkā pekelala.

ʻO kēia ka hoʻopunipuni nui loa ma ka ʻaha kūkā: ka ʻelele kīnā ʻia ma ka ʻaha kūkā pekelala, he wahaheʻe, he hana hoʻopunipuni, he kīnā koʻikoʻi.

ʻO ka hopena, ʻo ia hoʻi, mai nā mokuʻāina he 27 a me ka ʻāpana pekelala, he 15 mau mokuʻāina mai nā ʻāpana ʻilihune loa, nona wale nō he 33% o ka heluna kanaka holoʻokoʻa o Brazil, ʻo ia hoʻi nā ʻāpana ʻĀkau a me Hikina Hikina, e koho ana i 45 mau senatoa, i hoʻohālikelike ʻia me 33 mau senatoa mai ke koena o 70% o ka heluna kanaka e noho ana ma nā mokuʻāina o ka Hema, Hikina Hema, a me Midwest, nā ʻāpana waiwai loa o Brazil.

Ua pau ka demokrasia ma ka ʻaha kūkā pekelala, akā, ʻaʻole lawa kēia hoʻopunipuni, kēia wahaheʻe o ka demokrasia ʻelele.

Ua kuleana kēlā me kēia mokuʻāina, me ka nānā ʻole i kona nui, i ka liʻiliʻi he ʻewalu mau ʻelele pekelala, me ka nānā ʻole i ka nui o kona heluna kanaka a me ka hoʻokele waiwai, a ua kaupalena ʻia nā mokuʻāina nui loa i ka nui o 70 mau ʻelele pekelala. No laila, pono wale nō i ka mokuʻāina ʻo Amapá he ʻumikumamālima tausani mau balota no kēlā me kēia ʻelele i koho ʻia, a pono i ka mokuʻāina ʻo São Paulo ʻekolu miliona mau balota no kēlā me kēia ʻelele pekelala e noho ma ka ʻaoʻao o ke ʻelele mai ka ʻĀkau, a ua like ka waiwai o kēlā me kēia balota me kahi balota ma ke keʻena pekelala.

Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, aia ka hoʻopilikia nui loa o nā hana hoʻopunipuni demokalata āpau ma ka honua ʻaʻole komunista: hoʻokahi wale nō ʻaoʻao politika a me ʻelua mau ʻaoʻao: ka ʻaoʻao Demokalata a me ka ʻaoʻao Repubalika. ʻO kēia ka hopena o nā hemahema i loko o ka ʻōnaehana koho balota, kahi e hana ai i ʻelua mau hewa: ka balota hapa nui, kahi e hoʻopau ai i ka hoʻoikaika ʻana o ka mea koho kūpono e koho no kekahi o nā ʻaoʻao 190 e kū nei (ʻaʻohe mea e kamaʻilio e pili ana), a me ka nānā ʻana i nā ʻaoʻao nui ʻelua - ʻoiai ua hoʻopau nā lula i ka poʻe i loaʻa ʻole he 50% + 1 - o ka ʻae Repubalika a me Demokalaka. Ma muli o ke kūʻokoʻa o ke koho balota ʻole a me ka nele o kahi ʻōnaehana hoʻopaʻa inoa koho balota, ʻike ka mea koho balota ʻAmelika iā lākou iho he mea nānā i nā hōkū media nui e hoʻoikaika ana i nā hoʻolaha koho balota e like me nā hoʻolaha kokoleka a i ʻole soda, kahi i hoʻouka ʻole ʻia ai ka inoa o ka moho me nā hoʻopiʻi o ka hoʻopunipuni, pedophilia, moekolohe, atheism, Islamophobia, antisemitism, a ma kēia hodgepodge, hoʻāʻo nā Democrats a me nā Repubalika e lilo i puritanical loa i hiki i ka mea koho Protestant ke koho i kā lākou moho. ʻO ka moho kokoke loa i ko lākou mau ʻohana a me nā hoaaloha o ke kaiāulu, a me ke kuʻuna ʻohana, ʻoiai ke kumu o ka politika ideological a me ka papahana e like mau ana: ʻo ʻAmelika e luku ana i ka mea nāwaliwali loa, hoʻouka kaua, hoʻokau, hoʻomalu a kuhikuhi i ke kanaka, a hōʻoia i ka ʻaila a me ka ikehu haʻahaʻa no ke kūlanakauhale. Ma ka makemake o nā WASP: Keʻokeʻo, Anglo-Saxon a me Protestant.

ʻO nā mea like a pau, mai ka wā kahiko o nā Helene: aristocratic elitist demagogic timocratic a plutocratic democracy paha.


Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político

Nenhum comentário: