ኣድማስ ኣብ ሪግረሽን ዝርከብ

ኣድማስ ኣብ ሪግረሽን ዝርከብ

ኣነ ኣብ ክልቲኡ ናይ ምጽዳቕን ምጽዳቕን ጽሑፋት ንመግለጺታት ክድግፍ ዝኽእል ቅኑዕ ናይ ሒሳብ ሞዴል ዝጎደሎ ኣብ ፍሉያት ክልሰ-ሓሳባት ዝተመርኮሰ ክልሰ-ሓሳብ ምፍጣር ኣድማስ ኣይኣምንን እየ፣ ንኣብነት፤

ሀ) እቲ ቢግ ባንግ ዝበሃል ክልሰ ሓሳብ፤

ለ) ክልሰ-ሓሳብ ምልውዋጥ ኳንተም።

ንክልሰ-ሓሳብ ቢግ ባንግ ዝምልከት ትንተናውን ምጽዳቕን ዓውድታት ንምብዳህ፡ ነቲ ምስቲ ክልሰ-ሓሳባዊ ግምታት ዘይምስምማዕ ዘርኣየ፡ ነቲ መበቆላዊ ጽንሰ-ሓሳብ ዝዓሸገ ናይ ምጽዳቕ ዓውደ-ጽሑፍ ዝነበረ ቀዳዳት ንምትዕርራይ ገለ ልዕለ-ተኸላ ባእታታት ምውሳኽ ኣድላዪ ነይሩ።

እዞም መመላእታታት እዚኣቶም ነቲ መግለጺ ዓውዲ ንምርግጋጽ ኣብ ምዕራፍ ግምታዊ ሞዴሊንግ ጥራይ እዮም ብውሕልነት ዝተማዕበሉ እዮም።

በዚ ድማ ፍሉያት ነገራት ተቐልቂሎም ከም፤

ሀ) ዘይርአ፣ ዘይርአ፣ ዘይዕቀን ጸሊም ነገር ዝበሃል ዳርጋ ስግረ-ኣካላዊ ኣካል ምፍጣር፤

ለ) ምፍጣር ካልእ ውጽእ-ኣካላዊ ኣካል፡ ጸሊም ጸዓት፡ ነቲ ካብቲ ምስቲ ዓቢ ምፍንጃር ዝበሃል ሞዴል ዝተኣሳሰረ ቅድመ-ኩነት ዝምንጩ ክልሰ-ሓሳባዊ ሞዴል ኣድማስ ንምምኽናይ ጥራይ።

እቲ ብቢግ ባንግ ዝፍለጥ ልዕልናኣዊ ክልሰ-ሓሳብ ኣብቲ ብጀምስ ዌብ ስፔስ ቴለስኮፕ ዝተራእየ ናይ መጀመርታ መርመራ ምስልታት ኣብ ትሕቲ ጽላል ሳይንሳዊ ትዕዝብቲ ከምዘይተረጋገጸ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ ውሽጢ ትሕዝቶ ክልሰ-ሓሳባዊ ግምታት ብዛዕባ ቢግ ባንግ ምጽዳቕ ትጽቢት ከምዝነበረን፡ ኣብቲ ኣስታት ዓሰርተ ሰለስተ ቢልዮን ዓመት ዝዕድሚኡ ጠፈር-ግዜ ናይቲ ኣድማስ ወይ ጋላክሲ ከምዘይርከብን ትጽቢት ይግበር ነይሩ። ቁሩብ ኪኖኡ።

ኩሎም መባእታዊ መግመቲታት ብዛዕባ ክልሰ-ሓሳብ ቢግ ባንግ ስለዘይተረጋገጹ፡ ዋላ’ኳ ኣነ ብስነ-ፍልጠታዊ ኣገባብ ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣብ ደረት ኣልቦ ሪግረሽን ዝተመርኮሰ ስኬም፡ ቅድመ-ኩነታቱ ግዝያዊን ጽሩይ ምጉዳል ኣገባባዊ ባህሪ ዘለዎን ታውቶሎጂካዊ መትከል እንተዘይኣመንኩ።

ካብ መግመቲ ቢግ ባንግ ዝተረኽበ ምምሳል ናብቲ ብመጀመርታ ብዛዕባ ሕቶ ንውሓት ግዜ ኣድማስ ዝተኻትዐ ቅድመ-ኩነት ይመርሓና።

እቲ ኣብ ምሉእ ፍጥረቱ ዝረአ ኣድማስ ኣብ ውሽጢ ተስዓን ሰለስተን ቢልዮን ናይ ብርሃን ዓመታት ተዓቚቡ ይርከብ። እዚ ድማ እቲ ብዓውዲ ትዕዝብቲ፡ ዓውዲ ፈተነን ዓውዲ ትንተናን ዝፈቕዶ ደረት ኣድማስ እዩ።

እዚ ክበሃል ከሎ፡ ዝኾነ ኮኾብ ንልዕሊ ሓሙሽተ ወይ ዓሰርተ ቢልዮን ዓመታት ክነብር እኹል ጸዓት ኣይምኣከበን ዝብል ካብ ጽላት ምጽዳቕ ምድምዳም ኣለዎ።

ኣብ ክልሰ-ሓሳባዊ ጽሑፍ ዝግበር መደምደምታ፡ ኩሎም ዝተፈጥሩ ሓደስቲ ከዋኽብቲ፡ ብዕለት ቢግ ባንግ ዝተዋህበ፡ ድሕሪ ምጅማር ኣድማስ ኣብ ዝነበረ ናይ ሓሙሽተ ቢልዮን ዓመት ግዜ ከም ዝጸንሑ እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ቅድሚ ቁሩብ ልዕሊ ኣርባዕተ ቢልዮን ዓመት፡ እዚ ድማ ዕድመ ናይቶም ኣብ ቀረባ እዋን ዝተፈጥሩ ከዋኽብቲ፡ ናይ መጀመርታ ዓቕምን ናይ መጀመርታ ኩነታትን ብምድኻም፡ እቲ ናይ ምፍጣርን ፍልቀትን ኣድማስ ህሞት ተዛዚሙ።

ኩሉ ግዜ ሕሉፍ ኣድማስ ኢና ንርኢ ዘለና፣ ስለዚ እቶም ዝጸንሑ ከዋኽብቲ ሞይቶም ወይ ናብ ኒውትሮን ከዋኽብቲ ወይ ጸሊም ነዃላት ፈሪሶም ኢልና ክንድምድም ንኽእል፤ ቀያሕቲ ግዙፋት ኮይኖም እውን ይሞቱ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።

ኣብ ሓደ እዋን ዝነበረን ዝጠፍአን ኣድማስ ንዕዘብ ኣለና፣ ውሑዳት ኣማኢት ወይ ውሑዳት ኣሽሓት ናይ ብርሃን ዓመታት ዝሓዘ ኮስሚክ ከባቢና ጥራይ ተሪፉ።

ኣድማስ ኪኖ ስርዓተ ጸሓይና ፈሪሱ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ኣብ ቀረባ እዋን ድማ ህይወትን ኬሚካላውን ኣካላውን ምንቅስቓስ ዘይብልና ናብቲ ፍጹም በረድ ዝበዝሖ መወዳእታ እንጥሕል ክንከውን ኢና።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político