segunda-feira, 27 de julho de 2026

ʻO ke Ao Holoʻokoʻa i ka Regression

ʻO ke Ao Holoʻokoʻa i ka Regression

ʻAʻole au e manaʻoʻiʻo i ke kumumanaʻo o ka hoʻokumu ʻia ʻana o ke ao holoʻokoʻa ma muli o nā kumumanaʻo exotic nele i kahi kumu hoʻohālike makemakika kūpono e hiki ke kākoʻo i nā wehewehe ʻana ma nā pōʻaiapili hoʻāpono a me ka hōʻoia, no ka laʻana:

a) ka mea i kapa ʻia ʻo ke kumumanaʻo Big Bang;

b) ke kumumanaʻo o ka fluctuation quantum.

No ka lanakila ʻana i nā pōʻaiapili analytical a me ka hōʻoia e pili ana i ke kumumanaʻo Big Bang, pono e hoʻohui i kekahi mau mea supervening e hoʻopili i nā lua i loko o ke pōʻaiapili hoʻāpono i hoʻopili i ka manaʻo mua, ka mea i hōʻike i ka kūlike ʻole me nā manaʻo theoretical.

Ua hoʻomohala akamai ʻia kēia mau appendices i ka pae hoʻohālike speculative no ka hōʻoia ʻana o ke pōʻaiapili wehewehe.

No laila, ua puka mai nā mea exotic e like me:

a) ka hoʻokumu ʻana o kahi mea extra-physical transcendental i kapa ʻia ʻo undetectable, invisible, immeasurable dark matter;

b) ka hoʻokumu ʻana o kekahi mea extra-physical ʻē aʻe, ka ikehu pouli, e hōʻoia wale i ke kumu hoʻohālike theoretical o ke ao holoʻokoʻa e pili ana i ka manaʻo o ke kumu hoʻohālike i kapa ʻia ʻo Big Bang.

Ke noʻonoʻo nei ʻaʻole i hōʻoia ʻia ke kumumanaʻo hegemonic i ʻike ʻia ʻo Big Bang ma ke ʻano o ka nānā ʻepekema i ka nānā mua ʻana o nā kiʻi i hōʻike ʻia e ka James Webb Space Telescope, kahi i manaʻo ʻia ai ka hōʻoia i loko o ke ʻano o ka noʻonoʻo kumumanaʻo e pili ana i ka Big Bang, kahi i manaʻo ʻia ai ʻaʻohe hōkū i hoʻokumu ʻia a ʻaʻohe galaxies e loaʻa i ka manawa ākea o kahi ʻumikumamākolu piliona mau makahiki o ke ao holoʻokoʻa a i ʻole ma ʻō aku iki.

ʻOiai ʻaʻole i hōʻoia ʻia nā kuhiakau mua a pau e pili ana i ke kumumanaʻo Big Bang, ʻoiai ʻaʻole wau e manaʻoʻiʻo epistemologically i kahi kumumanaʻo tautological i loko o kahi hoʻolālā e pili ana i ka regression palena ʻole, nona nā kumu he ad hoc a he ʻano methodological deductive wale nō.

ʻO kahi simulation i loaʻa mai ka kuhiakau Big Bang e alakaʻi iā mākou i ka manaʻo i hoʻopaʻapaʻa mua ʻia e pili ana i ka nīnau o ka lōʻihi o ke ao holoʻokoʻa.

ʻO ke ao holoʻokoʻa i ʻike ʻia i ka manawa o kona hana ʻia ʻana aia i loko o kahi ʻaoʻao o kanaiwakumamākolu piliona mau makahiki māmā. ʻO kēia ka paepae o ke ao holoʻokoʻa i ʻae ʻia e ke ʻano o ka nānā ʻana, ke ʻano o ka hoʻokolohua, a me ke ʻano o ka nānā ʻana.

ʻOiai kēlā, pono e hoʻoholo ʻia mai ka pōʻaiapili o ka hoʻāpono ʻana ʻaʻohe hōkū i hōʻiliʻili i ka ikehu lawa e ola ai no nā makahiki he ʻelima a ʻumi paha.

ʻO ka hopena ma ke kumumanaʻo kumumanaʻo, ʻo nā hōkū hou a pau i hoʻokumu ʻia ua noho i loko o ka manawa ʻelima piliona makahiki ma hope o ka hoʻomaka ʻana o ke ao holoʻokoʻa, i hāʻawi ʻia e ka lā o ka Big Bang. I nā huaʻōlelo ʻē aʻe, ua pau ka manawa o ka hoʻokumu ʻana a me ka ulu ʻana o ke ao holoʻokoʻa ma muli o ka pau ʻana o ka hiki mua a me nā kūlana mua ma mua o ʻehā piliona makahiki i hala aku nei, ʻo ia ka makahiki o nā hōkū i hoʻokumu hou ʻia.

Ke nānā mau nei mākou i ka wā i hala o ke ao holoʻokoʻa, no laila hiki iā mākou ke hoʻoholo ua make nā hōkū kahiko loa a hiolo paha i loko o nā hōkū neutron a i ʻole nā ​​​​lua ʻeleʻele; e make ana paha lākou ma ke ʻano he mau pilikua ʻulaʻula.

Ke nānā nei mākou i kahi ao holoʻokoʻa i noho mua a nalowale, e waiho ana i ko mākou kaiāulu cosmic o kekahi mau haneli a i ʻole kekahi mau tausani mau makahiki māmā.

Ua hiolo paha ke ao holoʻokoʻa ma mua o kā mākou ʻōnaehana lā, a koke e lilo mākou i poʻe e luʻu ana i ka hopena hau loa, nele i ke ola a me ka hana kemika a me ke kino.


Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político

Nenhum comentário: