መጽሓፍቲ ነድሕን።

መጽሓፍቲ ነድሕን።

ክሪፕቶግራፊ ማለት ነቲ CODE SET ናይ ፊደላትን ቁጽርታትን ብኻልኦት ምልክታት ካብ ፊደላትን ቁጽርታትን ባዕሉ ምትካእ ኮይኑ፡ ብመሰረት ሓደ ኣልጎሪዝም ብስርዓት፡ ብስርዓት፡ ድግግምን ብዝሕን ምጉጅጃል ምትካእ ኮይኑ፡ ብኣእምሮኣዊ ኣገባብ ምስጢራዊን ምፍታሕን፡ ኢንኮድን ምፍታሕን፡ ማለት ኣብ ውሽጢ ሰዋስውን ትርጉማውን ስርዓታት ዝተሰማምዑሉ ቅኑዕን ቀኖናውን ኣገባብ ምጽሓፍ ዘይንበብ ንምግባር እዩ። ኣብ ልዕሊ ብስልጣነ ምእንቲ ውሑዳት ጥራይ ነቲ ዝተጻሕፈ፡ ወይ ዝተቐመጠ ናይ ምርዳእ ሓይሊ ዘለዎም።

ንሓደ መሳርሒ ሓበሬታ ኣብ ዘመናዊ ቴክኖሎጂካዊ ደገፍ ንምንባብ፡ ውፉይ ቴክኖሎጂ ዘለዎ መካኒካዊ ዲኮደር የድሊ፡ ንኣብነት፤

1) Groove record on vinyl ወይ ካልእ ደገፍ: ኣብ groove መርፍእ ዘለዎ record player ኣብ ውሽጢ ደረጃታት ዓቐን፣ ምዝዋርን ፍጹም ምርግጋእ ናይቲ playback platform ብቐጥታ ብመንገዲ እቲ ድምጺ ብመካኒካዊ ኣገባብ ዝደግሞ ኣናሎግ ቅዳሕ የድሊ።

2). ብመንገዲ ፕሮቶኮል ኢንኮዲንግ ሓበሬታ፡ ከምኡ’ውን ስብስብ ኮድ ኣናሎግ ዳታ፡ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ድማ ብመልክዕ ክልተኣዊ ኮድ ዲጂታላይዝ ይገብሩ።

3) ኮምፓክት ዲስክን ዲጂታል ቪድዮ ዲስክን፦ እዚኦም ምሉእ ብምሉእ ዲጂታላዊ ሚድያ ኮይኖም፡ ነቲ ሓበሬታን ሜታዳታን ናይቲ ሚድያ ንምፍታሕን ንምትርጓምን ንምትርጓምን ነቲ ሓበሬታ ንምብዛሕን ነቲ ደረጃ ጽሬት ንምክትታልን ሶፍትዌር ዝጠልቡ ኮይኖም፡ ኣብ ውሽጢ ኮድ ሴት ሪከቨሪ ፕሮቶኮላት ኣብ ውሽጢ ኮድ ሴት ሪከቨሪ ፕሮቶኮላት ብንግዲ ብዓለምለኻዊ ውዕላት ንሓበሬታ ምልውዋጥ ብንግዲ ዝተቐበሉ ኣብ ናሙና ዳታ ደረጃታት ዝተመርኮሰ ስታንዳርድን ሓበሬታ ጽሬትን ሶፍትዌር ኣብ ውሽጢ ኮድ ሴት ሪከቨሪ ፕሮቶኮላት ብንግዲ ዝተቐበሉ እዮም።

4) Pen Drives: እዚኦም ኣብ RAM, EPRON, KPRON, KEPRON, ROM memories ዝተመስረቱ መኽዘን መሳርሒታት ኮይኖም ኣብ ዲጂታል ሎጂክ ሰርኪዩት ዝተመስረቱ ዲጂታል ሜሞሪ ኮይኖም ምስ ዝተተሓሓዘ ሶፍትዌርን ፋርምዌርን ንመዘክር ኣድራሻ ምሕደራን ዲጂታል ኣክሰስን ምምሕዳር መኽዘንን ዝውዕሉ እዮም። ንኢንኮዲንግን ኤሌክትሮኒካዊ መኽዘን ዳታን ዝኸውን ኮድ ሴት ይጥቀሙ።

እዞም መሳርሒታት ኣብዞም ዝስዕቡ ይምርኮሱ: ውፉይ ሃርድዌር፤ ውፉይ ሶፍትዌር፤ ዳታ ኮድ ስብስባት፤ ብፓስዎርድ ዝተሓለወ መእተዊን ንፍቓድ ንምእታውን ዝሕግዙ ፕሮቶኮላት ምልውዋጥ ሓበሬታ፤ ከምኡ’ውን ተበጻሕነት ዝፈላልዩ ንጣብታት፡ ፊዚካዊ፡ ኤሌክትሪካዊ ንብርክታት፡ ዲጂታላዊ ሶፍትዌር ንብርክታት፡ ከምኡ’ውን ከም ኣብ ኢንተርነት ዘለዉ ዝኣመሰሉ ሃርድዌር ንብርክታት፡ ንኣብነት መሰረታዊ ስርዓተ-ምሕደራ፡ ከምኡ’ውን ከም ቋንቋ ኣከባበርቲ፡ ኣሰምብለራትን መሰረታዊ ቋንቋ ማሽን ተርጐምትን ዝኣመሰሉ ናይ ሰብ መተሓላለፊ ንጣብታት ሓዊስካ።

ስለምንታይ ኢና ነቲ መጽሓፍቲ ዝበሃል ኣካላዊ ናይ ወረቐት መሳርሒ ክንዕቅቦ ዘለና?

እቲ ፊዚካዊ መጽሓፍ፡ ካብ መጻወቲ መዝገብ ክሳብ ሞባይል፡ ናይ ዴስክቶፕ ኮምፒተር፡ ፍቓድ ስርዓተ ምምሕዳር፡ ምኽፋት ፓስዎርድን መእተዊ ምዝገባን ዝኾነ ነገር ንምስራሕ፡ ኣብ ኤሌክትሪክን ቴክኒካዊ ስርሒታዊ ፍልጠትን ከይተመርኮሰ፡ ምስቲ ዝተቐድሐሉ ስሪት ዝሰማማዕ ሶፍትዌርን ሃርድዌርን ከይተመርኮሰ፡ ፍልጠት ቋንቋን ባህልን ጥራይ ዝሓትት እንኮ መሳርሒ እዩ።

መጽሓፍ ቅዱስ ዋላ እውን ብዘይተረጋገጸ መንገዲ ኣብ ፓፒረስ ወይ ከም ብራና ዝኣመሰለ ደጋፊ ቆርበት እንስሳ ስለ እተጻሕፈ ጥራይ እዩ በጺሑና።

ሳይንስ ደቂ ሰባት ካብቲ ዝበለጸ ብልሒ እንስሳታት ዝፍለየሉ ምኽንያት ንሕና ጽሑፍ ስለ ዝፈጠርና እዩ፤ ብዘይ ብእኡ ኩሉ እንመሃሮ ኣብ ዝኽሪ ሓንጎል ጥራይ ምተመርኮሰ፣ መጽሓፍ ግን ካብ ዝኾነ ኣዝዩ ዝሰልጠነ ዝኽሪ ደቂ ሰባት ብዘይደረት ክምዝግብን ክዕቅብን ይኽእል እዩ፣ በቲ ካልኣይ ዝዓበየ ምህዞ ድማ ክባዛሕ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ተንቀሳቓሲ ዓይነት ዘለዎ ማሕተም እዩ ነይሩ።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político