sexta-feira, 20 de março de 2026

ʻAʻole hiki ke ola ka manaʻo o ka hoʻomehana honua.

ʻAʻole hiki ke ola ka manaʻo o ka hoʻomehana honua.

Ua hoʻohaʻahaʻa ʻia nā loio a me nā loio i ke kaomi o nā Ethics

A no laila, ua hele aku lākou: Zetetics, Natural Law, Positivism, Legal Positivism, Historicism, Dogmatics.

Ua wehewehe ʻia kēia.

Ke apo nei kahi ʻoihana e like me ka OAB (Brazilian Bar Association) i ka thesis o ke kumumanaʻo ideological o ka femicide genocide, hōʻike ia ua komo kekahi hopohopo ethical i loko o ka ideology a me ke kūkākūkā kumu a me ke kākoʻo ʻana o ke kino nui e hoʻolaha ana i nā kuhikuhi kūpono a me ka kaohi pono o ka hana mana honua.

I ka makahiki 2024, ʻo nā helu helu hana ʻino mai ka palapala hana ʻino IPEA (Institute for Applied Economic Research), me nā kumu ʻikepili mua ma ka hana ʻino mai ka IBGE (Brazilian Institute of Geography and Statistics), ka mea e hōʻiliʻili i ka ʻike mai nā keʻena mākaʻi ma Brazil holoʻokoʻa, a mai ka papa inoa make aupuni ma ke Kuhina Ola ma ka FNS (National Health Foundation) mai kāna waihona ʻikepili o ka ʻōnaehana hoʻopaʻa inoa make heluna kanaka Brazil, kahi i hoʻopaʻa ʻia ai nā make ma nā kaona āpau.
No laila, no ka poʻe i nānā ʻole i kēia mau helu helu a no ka poʻe i kamaʻāina ʻole i ka hoʻoponopono ʻikepili a me ka nānā ʻana i ka ʻikepili helu, ua hōʻuluʻulu ʻia nā ʻikepili ma lalo nei mai nā papa: hāʻawi ʻia i ke kauoha o ka nui o 70,000 pepehi kanaka ma nā kaona āpau, ʻo 35,000 o ia mau mea he mau kāne ʻeleʻele a me ka ʻeleʻele, a o kēia huina he 95.5% a i ʻole 68,000 he mau kāne a he 4.5% a i ʻole 3,500 he mau pepehi kanaka o nā wahine.
No laila, o nā make āpau, me nā kumu kūlohelohe: nā make, nā make, nā pepehi kanaka, nā lāʻau make, nā kuni, nā hihia lapaʻau, nā ulia, nā kahe koko o nā ʻano like ʻole i hoʻokumu ʻia e ka hana a ke kanaka, loaʻa i ka moʻolelo make ʻelua mau ʻāpana ʻike koʻikoʻi e hoʻopau i ka manaʻo wale nō o nā kumu huna a hūnā paha o ka pepehi kanaka ʻaʻole i hoʻopaʻa inoa ʻia me nā mākaʻi a me ka ʻaha hoʻokolokolo.
ʻO ka proxy maikaʻi loa ka makahiki o nā wahine i make; ʻO ka proxy aʻe a me ka mea hoʻopihapiha ʻo ia ke ʻano hana no ka hoʻopaʻa ʻana i ke kumu o ka make i lawe ʻia e ka ʻōnaehana make FNS, nona nā papa ʻekolu o ka ʻike make, kahi e pono ai ka mana e hana ana i ke kau inoa e hōʻike i ʻekolu mau kumu i hala, me nā kumu mua, lua, a me nā kumu hope loa, e like me ke kaʻina hana CD10, ʻo ia ke code maʻi honua o ka UN WHO World Health Organization.
Ma hope o ka noʻonoʻo ʻana i kēia mau palena make ʻelua, pono e hoʻopau i ke kumu i haʻalele ʻia, me ka hoʻohana ʻana i kēia heuristic: ʻo ka make ʻana o nā wahine ma luna o 50 mau makahiki, ma ke kumumanaʻo, e manaʻo ʻia he kūlohelohe; Pono e nānā ʻia nā make ma waena o ka poʻe 40 makahiki a ma lalo e kūʻē i ka papa inoa make a hoʻokaʻawale ʻia ke hōʻike lākou i ka make kūlohelohe ʻole; a pono e hoʻokaʻawale ʻia nā make o nā wahine ma lalo o 40 mau makahiki e like me ke kānalua nui o ka make mua.
Ma ka hoʻomau ʻana ma kēia ʻano, ʻo ka make i hōʻike ʻia he femicide, no laila i hoʻokaʻawale ʻia no ka nānā ʻana, pono e hoʻokau ʻia i: ka hoʻāʻo kuhiakau, ka hoʻāʻo ʻana i ka IQ squared, ka ʻokoʻa maʻamau a i ʻole ka variance, a ma ka hope loa i ka hoʻāʻo regression linear multivariate.
Ma hope o ka hana ʻana i kēia mau noʻonoʻo helu, ʻo ka hewa maʻamau o 2.5% e hōʻike ana aia nā helu o ka pepehi kanaka wahine i hoʻopaʻa ʻia ma ka paepae o ka hewa maʻamau kahi e hōʻike ai ka pololei ʻole i ke kiʻekiʻe o ka nui ʻole o ka make ma muli o ka hana ʻino i kapa ʻia ʻo femicide.

He ʻōkuhi paʻakikī loa ia e hōʻemi no ka mea ʻo ka pololei ʻole o ka pili ʻole o ka ʻikepili e hōʻike ana i ka laha o ka ʻikepili i paʻakikī ke ʻike pololei ma muli o ka hāʻule ʻana o ka nui o ka laʻana liʻiliʻi, ʻo ia hoʻi, ʻo ka make ma muli o ka hana ʻino wahine he mea liʻiliʻi ia ma nā ʻōlelo helu.

ʻO wai ka mea e pōmaikaʻi ai mai ka hoʻopunipuni ʻana i nā helu?

ʻO kēia kekahi o nā kūlana haunaele kahi e hoʻohaʻahaʻa ʻia ai ka hana kānāwai i ka walaʻau kaiāulu a me ka ʻuhane o nā manawa, ʻo ia hoʻi, ma ka behaviorism sociological a me anthropological, e hōʻike ana i ke ʻano o kona manawa.
He mea mau ʻole ke ʻano o ka loina, akā, unuhi ke ʻano o ka loina i ka heluhelu moʻomeheu a me ka manawa o nā manaʻo i loaʻa mai nā loina, e like me ka poʻe ʻAigupita, ka poʻe i hele ʻōlohelohe i 5,000 mau makahiki i hala aku nei ma ke aupuni mua, me nā manaʻo mua o ke ʻano o ka loina i hoʻololi i ka holomua lohi o ka hoʻomohala ʻepekema a hoʻoponopono i ke ʻano a me nā kānāwai: me nā ʻaelike male mua, nā ʻaelike nona ka ʻāina mua, nā ʻōnaehana ʻauhau mua, a me nā kaʻina hana hoʻomalu a me nā bureaucratic mua i hoʻokumu i nā kauwā aupuni aliʻi a me ke aupuni, nā kānāwai mua, a me nā luna kānāwai mua, e hele pū ana me ka hoʻomohala ʻana o ka Arithmetic, Mathematics, Geometry, Grammar, Geography, Literature, and Law, ʻo kēia mau mea a pau i loko o kahi manawa e hilinaʻi nui ana i ka Hoʻomana a me ka Superstition a me kona kaikuahine ʻo Alchemy.
Ua holomua mau ka loina me ka nohona kanaka, e hoʻohana ana i nā holomua o ka ʻepekema metaphysical, e hoʻoponopono ana me ke kuʻuna, a me ka hele ʻana, me ka manaʻo o Philosophy, nā kumu o ka Hoʻomana. Ua hana pū lākou i nā loina kūpono, e hoʻokūkū ana me ka hoʻomana a ma hope e hoʻokaʻawale ana mai ia mea mai ka wā philosophical a mai ka Enlightenment, ka Renaissance, a... e hoʻopau mālie ana i ka pōʻaiapuni Feudal a me ka Middle Ages, me ka neo-Aristotelian neo-phenomenological anthropocentrism hou.


Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político

Nenhum comentário: