އޭއައި އާއި ބެހޭ ނޯޓް

އޭއައި އާއި ބެހޭ ނޯޓް

އިންސާނުންގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ބަދަލުގައި އަދި އެ މަސައްކަތްތައް ފަހަނައަޅައި ދިއުމަށް ވެސް އޭއައިގެ ގާބިލްކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ގިނަ ވާހަކަތަކެއް ދައްކާ ނަމަވެސް އޭއައި އަކީ ބުއްދި ނޫން އެތައް ކަމެއް ވެދާނެ ގޮތަކާ ބެހޭ ގޮތުން މަދު ވާހަކައެކެވެ.

1960 ގެ އަހަރުތަކުގައި އޭއައި ފެށުނު އިރުއްސުރެ ވާހަކަ ދައްކާފައިވާ ފަދައިން، އޭއައި ގެ ނަން ދޫކޮށްލީ ޝައުގުވެރިކަން ކުޑަ އަދި ޕްރެޓެންޝިއަސް ނަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އޭއައިގެ ކުރީގެ ދިރާސާވެރިން އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ސިމިއުލޭޓް ކުރަން ގަސްތުކުރި ސަބަބެއް ކަމުން، ފެށުނީއްސުރެ ބޭނުންކުރި ނަންތައް މިފަދައެވެ.

އ) އިލެކްޓްރޯނިކް ސިކުނޑި؛

ބ) އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް؛

ގ) ނިއުރަލް ނެޓްވޯކްތައް؛

ދ) މާހިރުންގެ ނިޒާމުތައް.

އާރިސްޓޮޓިލިއަން ޒަމާނުގެ ފެށުނީއްސުރެ އިންސާނީ ޢިލްމު ރަސްމީކޮށް ބަހާލައިގެން ވަރަށް ވަކި އަދި ވަކި ދާއިރާތަކަކަށް މާނަކުރެވިފައިވާއިރު، މިހެންވެ ސައިންސްތަކާއި އިންސާނާގެ ފިކުރީ ހަރަކާތްތައް އުފެދިގެން އައީ، އެކަންކަން ބަހާލެވިފައިވަނީ:

އ) ފަލްސަފާ؛

ބ) ބޭސްވެރިކަން؛

ގ) ފަންނުވެރިކަން؛

ދ) ހަނގުރާމަ؛

ށ) ދީން؛

ފ) ސިޔާސީ ކަންތައްތައް؛

ށ) ފަލަކީ ޢިލްމު.

ދީނުގައި ޢާއްމު ހުރިހާ ސުވާލުތަކެއްގެ ޚާއްޞަ ޖަވާބުތައް ހުއްޓި، ކައުނުގެ އަސްލާއި، ދިރިއުޅުމާއި، ނަސީބާއި، މުސްތަޤްބަލާއި، ހުރިހާ އެއްޗަކާއި ކޮންމެ މީހެއްގެ ތަޤްދީރު ބަޔާންކުރުމާއި، ގުދުރަތުގެ ޤާނޫނުތަކާއި ޤާނޫނުތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ މުޤައްދަސް ފޮތްތަކާއި، ޚުރާފާތްތަކާއި، ފެޓިޝިޒަމްތަކާއި، އެނިމިޒަމްތަކުން ތަމްސީލުކުރާ ޕްރައިމަސީއާއި ޓޯޓަލިޓީއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ގޮންޖަހާ ޢިލްމުގެ އެހެން ދާއިރާތަކަށް ޖާގަ ދޭން ޖެހުނެވެ ސަބަބުކަމާއި ކައުނު ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، ކަންކަމާއި، ޖަނަވާރުތަކާއި، ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ހާދިސާތައް އިންތިޒާމުކުރުމުގެ ވާހަކައެވެ.

ދެން، މިޒަމާނުގައި، ޕޮޒިޓިވިޒަމް އުފެދި، ޚިޔާލުތަފާތުވުން ބޮޑު އޮގަސްޓް ކޮމްޓް އާރިސްޓޮޓިލް އާއި ގެލިލިއޯގެ ފަރާތުން ލިބިފައިވާ ޢިލްމު، އަބަދުވެސް ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ އާ ޢިލްމީ މެތޮޑޮލޮޖީއެއްގެ މައްޗަށް ޚުލާޞާކޮށް، ކާލް ޕޮޕަރގެ ދޮގުވެރިކަމާ ހަމައަށް، ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ:

އ) ސައިންޓިފިކް މެތޮޑޮލޮޖީ؛

ބ) ސައިންޓިފިކް ރިސާޗް މެތޯޑް އިންތިޒާމުކުރުން؛

ގ) އެއާ ޚިލާފު ހެކި ހުށަހެޅުން؛

ދ) ވަގުތީ ޢިލްމުގެ ދާއިމީ ނުވުން.

އެހެންކަމުން، އިންސާނާގެ ޢިލްމު ވަކި ދާއިރާތަކަށް ނިންމާލަދޭ ގޮތަށް ބަހާލުމަކީ، ސައިންސް ފަލްސަފާއާއި، މިސްޓިސިޒަމްއާއި، ދީނާއި، ސަޤާފަތާއި، ޚުރާފާތުން ވަކިވިއިރު، ސައިންސްގެ ފުރަތަމަ އަދި ކަނޑައެޅިގެން އުފެދުނު ތަރައްޤީއެވެ.

1950 ގެ އަހަރުތަކުގައި އިންޖިނިއަރިންގ ގޮނޑިތައް މަދު:

އ) އަސްކަރީ؛

ބ) ކަނޑުގެ ސިފައިން؛

ގ) މަދަނީ؛

ދ) އިލެކްޓްރިކަލް؛

ށ) އެގްރޮނޮމިކް؛

ފ) މެކޭނިކަލް؛

ދަންނަވަން ޖެހޭ ވާހަކައެއް ނެތް، އިލެކްޓްރިކަލް އިންޖިނިއަރިންގެ ގޮނޑިތައް އެހެން ސްޕެޝަލިޓީތަކަށް ބަހާލެވުނެވެ:

އ) އިލެކްޓްރޯނިކްސް؛

ބ) ބާރު؛

ގ) މައިކްރޯއިލެކްޓްރޯނިކްސް؛

ދ) މުވާސަލާތުކުރުން؛

ށ) ޑިޖިޓަލް؛

ފ) ނެޓްވޯކްތައް؛

ށ) ހިސާބާއި ޑިޖިޓަލް ބޫލިއަން އޮޕަރޭޝަންސް؛

އެހެންކަމުން، އިންސާނާގެ ޢިލްމުގެ ކޮންމެ ދާއިރާއަކާ އޭއައިއަށް މުޢާމަލާތް ނުކުރެވޭތީ، އޭއައިއަށް ޚާއްޞަ ވުމަކީ ޠަބީޢީ ކަމެކެވެ؛ މިގޮތުން އޭއައި ގެ ބަދަލުގައި އެކްސްޕާޓް ކޮމްޕިއުޓިންގ ސިސްޓަމްސް ނުވަތަ އެކްސްޕާޓް ސިސްޓަމްސް - އީއެސް ގެ ނަން ލިބުނެވެ. މި އާ ނަން ދުވަހަކުވެސް ހިފެހެއްޓިފައި ނުވަނީ މާކެޓިންގ އެޕީލް ނެތުމުން، ރަނގަޅަށް ނުވިއްކާތީ، ފޯރިގަދަ ނުވާތީ، އަދި ސިކުނޑި ފުރިހަމައަށް ތަރައްގީވާނެ ކަމުގެ އުންމީދުތައް ނުއުފެދޭތީއެވެ.

އެއައި، ނުވަތަ އެކްސްޕާޓް ސިސްޓަމްސް (އީއެސް) ގެ ޑިވިޜަންތައް

1 – އެނަލޮގް؛

2 – ޑިޖިޓަލް.

އެނަލޮގް އީއެސް ބްރާންޗަކީ މާކެޓުގައި މަޝްހޫރު ކޮމާޝަލް އެއައިގެ ގޮތުގައި ޓެކްސްޓްތައް މެނިޕުލޭޓް ކުރާ، ބަހުގެ ނަލަބަހުގެ ޓެކްސްޗުއަލް އިންޓަޕްރިޓޭޝަންގެ އުސޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި މާއްދާއަކާ ބެހޭ ގޮތުން އިންޓަޕްރިޓިވް ހޫރިސްޓިކް އިންފެރެންސް ހެދުމުގެ ގާބިލްކަން ހުރި، މޮޅު ތަރުޖަމާނުންނާއެކު، ސިންޓެކްޓިކް އެނަލިސިސްގައި ކޮންމެ ބަހެއްގެ ބަހުގެ އުސޫލަށް ބަލާފައި ގްރެމަރީ، ޕަންކްޗުއޭޝަން، އެކްސެންޗުއޭޝަން، ޕްރޮނޯއަން ޕްލޭސްމަންޓް، ވަކިކުރުން، އަދި ޕީރިއަޑްތަކުގެ ސްޓޭންޑަޑް ފޯމް ހޯދުމެވެ.

އޭގެ އެލްގޮރިޒަމް ބިނާވެފައިވަނީ ސުބްޖެކްޓް، އިންސާނީ ޢިލްމުގެ ޚާއްޞަކަން އިންސާނީ ޢިލްމުގެ ދާއިރާއިން ވަކިކޮށްފައިވާ ރައްކާކުރެވިފައިވާ ޑިސްކޯސްތަކުގެ ސެޓަކުން ފުޅާ ޑޭޓާބޭސްއެއްގައި ސެމެންޓިކްސްގެ އުސޫލުތަކާއި ތަފާސްހިސާބުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

އ) ތާރީޚު؛

ބ) ސިޔާސީ ކަންތައްތައް؛

ގ) ދީން؛

ދ) އަޚްލާޤު؛

ށ) ގާނޫނުތައް؛

ފ) އުސޫލުތައް؛

ށ) ޖިއޮގްރަފީ؛

ފ) ފަންނުވެރިކަން؛

ށ) ބަޔޮގްރަފީތައް؛

ހ) ބަޔޮލޮޖީ؛

އ) ޖިއޮލޮޖީ؛

ށ) ފަލަކީ ޢިލްމު؛

ކ) ޕެޑަގޮޖީ؛

އަދި މިހެންގޮސް، ޗެޓްޖީޕީޓީ ފަދަ ޖަވާބުތައް ތަރައްޤީކުރުމަށް ތިބާގެ ފްރޭމް އޮފް ރެފަރެންސް އުފެއްދުމަށްޓަކައި 2000 އަށް ވުރެ ގިނަ ދާއިރާތަކުގެ ތަޖުރިބާއާއެކު، އަދި އެ ބާވަތުގެ އެހެން ދާއިރާތަކެވެ.

2 – ޑިޖިޓަލް އެސްއީ

ޑިޖިޓަލް ނިޒާމުތައް ބިނާވެފައިވަނީ ހިސާބުގެ، ނުވަތަ ސީދާ ސައިންސްތަކުގެ ދާއިރާތަކުން ލިބިފައިވާ ޢިލްމުގެ މައްޗަށެވެ.

އ) ހިސާބު ޢިލްމު؛

ބ) ފިޒިކްސް؛

ގ) ކެމިސްޓްރީ؛

ދ) ތަފާސްހިސާބު؛

ށ) އިންޖިނިއަރިންގ؛

ފ) ޖިއޮމެޓްރީ؛

ހ) އެސްޓްރޯފިޒިކްސް.

އެހެންކަމުން ޚުދު ހިސާބާއި ފިޒިކްސްގެ ކޮގްނިޓިވް ލިމިޓްތަކުގެ ސަބަބުން ލިމިޓްވެފައި އޮއްވާ އެ މަސައްކަތް ފަސޭހަވެގެންދެއެވެ.

ހިސާބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެސްއީގައި ހިނގާ ޕްރޮސެސްތަކުގައި ހިސާބުގައި އެކުލެވިގެންވާ ވަރަށް ބޮޑެތި ލިމިޓެޝަންތަކެއް ހުރެއެވެ، ​​މިސާލަކަށް:

އ) ލެވެލް ތިނެއްގެ މެޓްރިކްސް؛

ބ) އަލްޖީބްރާ މަސައްކަތް ކުރަނީ އެއްފަހަރާ ތިން މިނިވަން ވެރިއޭބަލް އާއި ހަމައަށް؛

ގ) އިންޓެގްރޭލްސް ހަމައެކަނި ތިންވަނަ ދަރަޖައާ ހަމައަށް؛ ދ) މޮޑެލިންގ އަދި އެބްސްޓްރެކްޝަން މެދުވެރިކޮށް ވެރިއޭބަލްތައް ބާކީކޮށް މަސައްކަތްކުރާ ފިޒިކްސްގެ ޙައްދުތައް؛

ށ) ކޮންސްޓަންޓް ހިމެނޭ އިކުއެޝަންތަކާއެކު ޑެރިވޭޓިވްތަކުގައި މައުލޫމާތު ގެއްލުން؛

ފ) ލިމިޓް އަދި ޓްރިގޮނޮމެޓްރީ ހިސާބުކުރުމުގައި ގޯހުގެ ​​މާރޖިން؛

ށ) ޕައި، 0!، ސުމަކުން ބަހާލުން، އެކްސްޕޮނޭންޓް ޒީރޯ، އެމީހުންގެ މެދުގައި ޕްރައިމްތައް ބަހާލުން، ފްރެކްޝަންސް، ދެގެ ސްކުއެއާ ރޫޓް، އަދި އެހެނިހެން ގިނަ އެޑް ހޮކް ޑެފިނިޝަންސް ފަދަ އެކިއެކި ޔުނިވާސަލް ކޮންސްޓަންޓްތައް؛

އެހެންކަމުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ އޭއައި ނުވަތަ އެސްއީގެ ޙައްދުތައް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އިންސާނާގެ ޢިލްމުގެ ހަމަ ޙައްދުތަކާއެކު ކަމަށާއި، މި އެލްގޮރިޒަމްތަކުގައި އެ ޙައްދުތަކާ ޚިލާފު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. އޭއައި ނުވަތަ އެސްއީ އުފެއްދުންތަކާއި، އަދި މީގެ އިތުރުން، އޭއައިގެ ޢިލްމުގެ ދާއިރާތައް ފުދޭވަރަކަށް ސެގްމެންޓްކޮށް، އިންސާނީ ތަދައްޚުލުވުމުގެ ތެރެއިން އިންސާނީ ޢިލްމުގެ ބުއްދި މުރާޖަޢާކޮށް ބެލެހެއްޓުމެއް ނެތި ރެންޑަމްކޮށް އެއްކޮށް ނުލެވޭނެއެވެ.Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político