መንግስታዊ ሰብ ድዩ ወይስ ፖለቲከኛ?

መንግስታዊ ሰብ ድዩ ወይስ ፖለቲከኛ?

መን እዩ ንተወሳኺ ክልተ ዓሰርተታት ዓመታት ጽፍዒት ወሲዱን ዘይሓላፍነታውያንን ሸለልተኛታትን ዕድለኛታትን ሲኮፋንትን ኣርሒቕካ ምርኣይን ክጻወርን ከውፍር? ገለ ብሕማቕ ምሕደራ ዘለወን ኩባንያታት ዋላ ቅድሚ ስርሐን ምጅማረን፡ ምስ ተመስራተን ብኡንብኡ መኽሰብ ከም ዝደልያ ንፈልጥ ኢና። መንግስቲ ጥራይ እዩ ትሪልዮናት ዶላር ኣብ ምርምርን ህዋ ጀብሃን ከውጽእ ዝኽእል፣ ምእንቲ ኩሉ ሰብ ንልዕሊ ስሳ ዓመታት ካብኡ ዝመጸ ምዕባለታት ቴክኖሎጂ ፍረታትን ሳዕቤናትን ረሲዑ ውጽኢት ንምምጻእ፣ ከም ኣብ ባዮሪሰርች ዝኣመሰሉ።

ካብ 1995 ጀሚረ ኣብ ጉግል ብዛዕባ STEIM ኮርሳት-ኣብ ሰሜን ኣመሪካ-እዚኦም ድማ ዓውድታት ስታቲስቲክስ፣ ቴክኖሎጂ፣ ምህንድስና፣ ኢንፎርሜቲክስን ሒሳብን ዝዛረብ ብሎግ ኣሕቲመ ኣለኹ፤ እዚኦም ድማ ነፈርቲ፡ ሮቦታት፡ ኮምፒዩተራት፡ ሶፍትዌር፡ ኣውቶማቲክ፡ ሮኬታት፡ መካይንን ብሓፈሻ ተሽከርከርትን ዝወጻሉ ከበድቲ ዓውድታት እዮም።

ኩሉ ቴክኖሎጂ ኣብ ተግባራዊ ሒሳብን ፊዚክስን እዩ ዝምርኮስ።

ጀርመንን ጃፓንን ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ምሉእ ብምሉእ ምስ ተደምሰሳ፡ ተጻዋርነትን ስዉርን መከላኸልን ጸጋታት ስለ ዝነበሮም፡ ማለት ዩኒቨርሲቲታት፡ ፕሮፌሰራት፡ ትውፊትን ስራሕን ክኢላታት ሒሳብን ፊዚክስን፡ ከምኡ’ውን መብዛሕትኡ ቲዮረማትን ክልሰ-ሓሳባትን ሒሳብን ፊዚክስን፡ መበቆል ኤስያን ኤውሮጳን ስለ ዝነበሮ፡ ቀልጢፈን ስልጣነን ዳግማይ ረኺበን።

ሲሮ ጎሜስ ወይ ሉላ ብዛዕባ ኢንዱስትሪ ወይ ዳግመ-ኢንዱስትርያላይዜሽን ብራዚል ክዛረቡ ከለዉ፡ ስልጠና STEIM ፈጺሞም ኣይጠቕሱን።

ኣቓልቦ ግበር፦ ኢንዱስትሪ ብዘይ ዩኒቨርሲቲታትን መፅናዕቲ STEIMን ክህሉ ኣይክእልን እዩ።

ድሕሪ ፈተነ ወራር ቤተ መንግስቲ ፕላናልቶ ንፖለቲካዊ እሱራት ብራዚል እንታይ ክኸውን እዩ?

እቶም ሰባት ንነዊሕ እዋን ኣይክእሰሩን እዮም ምኽንያቱ ብተመሳሳሊ ካልእ ብዙሕ መቕጻዕቲ ክንውስኽ ምተገደድና፣ እዚ ድማ ነቲ ሕጋዊ ስርዓት ይዘርግ፣ ምኽንያቱ ንፍርዲ ብልዕሊ ዓቐንን ካብ ቅዋም ወጻኢን ክቆጻጸሮ ስለዘይክእል።

ምልካዊ ስርዓት ንምዕቃብ ዝወጽእ ወጻኢታት ሰባት ክግምትዎ ኣይክእሉን እዮም: ዘመነ ባርነት ሕሰብ፤ ንባሮት ክከታተሉ ሓለውቲ፤ ንዝሃደሙ ባሮት ንምሓዝ ሓላዊ ጫካ፤ ውሱንን ዝተቐለለን መቕጻዕቲ፣ ምእንቲ እቲ ኣብ ጥዕና እቲ ባርያ ዝግበር ወፍሪ ንኸየፍርስ፤ እቲ ባርያ ምሉእ ብምሉእ ክሰርሕ ምእንቲ ብዙሕ መግቢ፤ ባሮት ምዕዳግን ምጽጋንን ጽቡቕ ጌሮም ዳግማይ ንምሻጥ።

ኣብ ጉዳይ ምልካዊ ስርዓታት እውን፡ ንሰለይቲ፡ ንሓበሬታ ዝህቡ፡ ኣባላት ፖሊስን ዳያኑን ኣዝዩ ልዕሊ ካልኦት ኣገልገልቲ መንግስቲ ምኽፋል፤ ከምኡ’ውን ናይ ነፍሲ ወከፍ ከዳዕ፡ ናይ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ፡ ናይ ነፍሲ ወከፍ ጥርጡር ምንቅስቓሳትን ኣተሓሳስባን ማእለያ ዘይብሉ ዝርዝር መዛግብቲ ይሕዝ፤ ናበይ ከም ዝኸዱ፡ ምስ መን ከም ዘዕልሉ፡ እንታይ ከም ዝሓስቡን ከም ዝዛረቡን ይከታተል፤ እዚ ሓበሬታ ሓቂ ድዩ ኣይኮነን ምርግጋጽ።

ስለዚ፡ ምክትታልን ምክልኻልን ኣዝዩ ክቡር እዩ፣ እዚ ወጻኢታት ድማ ካብቲ ህዝቢ ባዕሉ ገንዘብ ብምቕናዕ ኣብቲ ህዝቢ ወፍሪ ይገብር፣ ስለዚ ኣታዊታት ይንኪ፤ ከምኡውን ሰባት ብፍርቂ ልቦም ይሰርሑ፣ ንኸይሞቱ እኹል ጥራይ ይሰርሑ፣ ብውሑድ ጻዕሪ፤ ናይ ሕብረተሰብ ሓባራዊ ሃፍቲ ኣይግደሱን፤ ኣብ ትምህርቲ ወፍሪ ኣይገብሩን እዮም ምኽንያቱ ምንባር እኳ ስለዘይበቅዕ።

ኣብ መወዳእታ ኩሉ ይውረድን ይደክምን፣ ዘይተሓለወ ይኸውን፣ ናይ ለውጢ ተስፋ ዘይብሉ፤ ኩሉ ናብ ዘይምግዳስ ይወርድ፣ ድሕሪ ደጊም ድማ ቆልዑ ክወልዱን ክከናኸኑን ኣይደልዩን፤ ሃብታም ክኾኑ እኳ ኣይሓስቡን እዮም፣ ስለዚ ኩሉ ነገር ከምቲ ኣብ ኩባ፣ ሰሜን ኮርያ፣ ወይ ቬንዙዌላ ዘሎ ቤተ መዘክር ኮይኑ ይውዳእ ምኽንያቱ ሕልምን ከንቱነትን ሰባት ስለ ዝቐተልካ።

ኩሉ ሰብ ኣብ ልዕሊ ጎረባብቱን ኣዝማዱን ክስልዩ ወይ ንሓድሕዶም ክሕብሩ ጸቕጢ ዝግበረሎም ክኾኑ ዝኽእሉ ይጥርጥር፤ ሰባት ንኽነብሩ ይሕስዉ፤ ሰባት ድሕሪ ደጊም ንዝኾነ ሰብ ወይ ንዝኾነ ነገር ኣይኣምኑን እዮም።

ኣብ መወዳእታ፡ ከምቲ ማንም ከየስተብሃለሉ ዝወደቐ መንደቕ በርሊን፡ ናይ ገዛእ ርእሶም መንግስቲ ንምጥፋእ ስቕ ኢሎም ውዲት ክኣልሙ ዝኽእሉ ናይ ገዛእ ርእሶም ህዝቦም ፍርሒ ብቐጻሊ ክሕለዉ ኣለዎም። ሓደ ዕቡድ ብመዳፍዕ ጀሚሩ፡ ኩሉ ሰብ ተዓዘበ፡ ነዊሕ ከይጸንሐ ድማ ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ እቶም ሓለውቲ ነቲ መንደቕ የፍርስዎ ነበሩ፡ ንሳቶም ድማ ግብረ መልሲ ኣይሃቡን።

በዚ ድማ ብዘይ መጉዳእቲ ይኹን ማእሰርቲ መንደቕ በርሊን ዝኾነ ሰብ ዋላ ሓንቲ ከይሓሰበ ወዲቑ።

ማእከላይ ወለዶ ማእከላይ ዘመን ብዛዕባ ታሪኻዊ ሕሉፍ ዝኾነ ይኹን ሓበሬታ ስለዘይነበሮ፡ ፍጹም ምግላል ሓበሬታ ስለዝነበረ፡ ካብቲ ዝፈልጥዎ ማሕበራውን ሃይማኖታውን ስርዓት ዝተፈልየት ዓለም ፈጺሞም ክሓስቡ ኣይከኣሉን። ኩሉ ተደምሲሱ፣ ከምቲ ምስ ሓደስቲ ወለዶታት ህጻናት ዝገብርዎ፣ ከምኡ’ውን ከም ናይ ኩባ ዝኣመሰሉ ምልኪ ስርዓታት፣ ኢንተርነት ዘይብሉ።

ማይ ዘይብሉ ዓለም፡ ካብ ማይ ወጻኢ ክኸውን ዝኽእል ዓለም ክሓስብ ዘይክእል ዓሳ እዩ። ጠለባት የለን፣ ተስፋ ምቑራጽ የለን፣ ርጉእ ግድፈትን ፓቶሎጂካዊ ዘይምግዳስን ጥራይ እዩ፣ እዚ ድማ ናብ ተስፋ ምቑራጽ ይኹን ፍስሃ ዘየምርሕ እዩ።

ድሌት የለን፡ ተስፋ ምቑራጽ የለን፡ ምኽንያቱ ሰባት ድሌት ወይ ድርኺት ስለዘይብሎም ጥራይ።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político