terça-feira, 15 de setembro de 2026

ދަރަނިވެރިޔާއެވެ

ދަރަނިވެރިޔާއެވެ



ގިނަ ފަހަރަށް ޢިލްމުވެރިން އުފައްދަނީ ތަޙްލީލީ ކެޓަގަރީތައް - ހަމައެކަނި މޮޑެލް ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި އަދި ކޮންކްރީޓް ހަގީގަތާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނެތް - ކޮމްޕްލެކްސް އިންސާނީ މުޖުތަމަޢުގެ ތަޙުލީލު ފަސޭހަކުރުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ ސާދާ ސްޓޭންޑަރޑް މޮޑެލްއަކަށް ފިޓްވުމަށް ފުރައްސާރަކުރުމަށެވެ. އެކަން ކުރުމުގައި، މައްސަލަ ތަޙުލީލުކުރެވޭ ގޮތަށް ހެދުމަށް ތިއަރީ ހީތައް ކުރާއިރު، ގިނަ ފަހަރަށް ހަނދާން ނައްތާލަނީ މިއީ ހަމައެކަނި *އެޑް ހޮކް* ފަސޭހަކުރުންތަކެއް ކަމެވެ.



މިގޮތުން، ދިރާސާއަށް ޚިޔާރުކުރާ ވަކި ފޯކަސްއަށް ބަލައިގެން ލޭބަލްކޮށްފައިވާ މީހުންގެ ފަސޭހަ ކެޓަގަރީޒްތަކެއް - ރިޑަކްޓިވް މޮޑެލްތައް - އެބަހުއްޓެވެ.



މިސާލަކަށް ޕޮލިސީ އޮރިއެންޓެޑް ދިރާސާތަކުގައި މީހުން ކެޓަގަރީ ކުރަނީ އިގްތިސާދީ ވަޒީފާގެ މައްޗަށެވެ. ކަނާތުފިޔައިގެ ސިޔާސީ ބޭފުޅުން- ސޯޝަލް ޑިމޮކްރެޓުން ވިޔަސް، ކޮމިއުނިސްޓުން ވިޔަސް، ނުވަތަ ސޯޝަލިސްޓުން ވިޔަސް- އާބާދީ ބަހާލަނީ އެމީހުންގެ ޙުއްޖަތްތަކުގައި އިސްކަންދޭ ދެ ތަޙުލީލީ ކެޓަގަރީއަކަށެވެ: މަސައްކަތްތެރިންނާއި ކެޕިޓަލިސްޓް ވަޒީފާދޭ ފަރާތްތަކެވެ.



މި ކަނާތުފިޔައިގެ ކޮހޯޓް އެހެން ގްރޫޕްތަކަށް އަޅާނުލާ- ޓެކްސް ދައްކާ މީހުންނާއި އިގްތިސާދީ ގޮތުން ނިޒާމަށް ބަރޯސާވާ ރައްޔިތުން (އާއިލީ ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ އިޖުތިމާއީ ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ބަރޯސާވެގެން ވިޔަސް) ތަފާތުކުރާ އިގްތިސާދީ މާހިރުން ގަޔާވާ ތަފާސްހިސާބު ކޮހޯޓް ފަދަ އެވެ.



އިވެންޖިލިކަލްސް ރައްޔިތުން ކެޓަގަރީ ކުރަނީ އިންޖީލާއި މާތްރަސްކަލާނގެ ރަސްކަމުގެ މަޤްޞަދަށް ދިހައެއް ދޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލައިގެންނެވެ؛ އެމީހުން "ސަލާމަތްވެފައިވާ" މީހުންނާއި ފާފަވެރިން ތަފާތުކުރަނީ- ދުރުވެފައިވާ މީހުންނާއި، ފަހަތަށް ޖެހިފައިވާ މީހުންނާއި، ބާކީވެފައިވާ މީހުންނާއި، ކާފަރުންނެވެ. އެމީހުންގެ ކައުނަކީ މިގޮތުން ޑައިކޮޓޮމޯސް، ދެކޮޅުވެރި، އިދިކޮޅު ދެ ކޭމްޕަކަށް ބަހާލެވިފައިވާ، މާތްރަސްކަލާނގެ ނިޢުމަތުގެ ވަކި ތަޞައްވުރެއް ނެތި ދުނިޔެތަކެއް ވަކިން ދެމިއޮތް އެއްޗެކެވެ.



ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހުގެ މެމްބަރުން ނަމަވެސް މީހުން ކެޓަގަރީ ކުރަނީ އެމީހުން މަގާމަށް ބާރުއަޅާ ވޯޓުތަކަށް ބަލައިގެން - ޑެޕިއުޓީންގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް، މޭޔަރުންގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް، ގަވަރުނަރުންގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް، ސެނެޓަރުންގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ސިޓީ ކައުންސިލަރުންގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. އެމީހުންނަށް މުހިންމީ އެންމެ ދެ ކެޓަގަރީއެއް ކަމަށްވާ ވޯޓުލާ މީހުންނާއި އިންތިޚާބުވެފައިވާ މީހުންނެވެ. ގައުމުތައް ކަންބޮޑުވަނީ ގްރޫޕްތަކެއް - ތަހުލީލީ ގޮތުން ކެޓަގަރީ ކުރެވިފައިވާ - އެކުވެރިން (އެއާ އެއްވަރުގެ ސިޔާސީ، ވިޔަފާރީގެ، އަދި އަސްކަރީ ނުފޫޒު އޮންނަ ގައުމުތައް) އާއި އުދުވާނީ ނުވަތަ ބޭރުގެ ނުރައްކާތައް (އިގްތިސާދީ، އަސްކަރީ، ސިޔާސީ، ޑިޕްލޮމެޓިކް، އަދި ސަގާފީ ވެރިކަން ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން ޓެކްނޮލޮޖީ، ސިނާއަތް، ކެމިކަލް، އަދި ޕޭޓެންޓްތަކުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވުން އުފެއްދުމާއި އެމީހުންގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ތަބާވުން ލާޒިމުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި މީހުން) ތަފާތުކުރުމަށެވެ އެމީހުންގެ ނުފޫޒުގެ ދާއިރާއަށް ވެރިކަންކުރުމާއި ތަބާވުން). އަދި ވިޔަފާރީގެ، ސިޔާސީ، އިގްތިސާދީ، އަދި މާއްދީ ފައިދާތައް ހޯދުމަށް ޕްރެޝަރު ކުރެވޭނެ މީހުން ވެސް ދެނެގަނެ އެވެ.



ލިބަރަލް ޕާޓީން ދެކެނީ ކަނާތުފިޔައިގެ މީހުންނަށް ވުރެ ތަފާތު މުޖުތަމައުގެ ކޮހޯޓްތަކެކެވެ؛ ފަގީރު މަސައްކަތްތެރިންނާއި ޕްރޮލިޓޭރިއަޓްގެ ކެޓަގަރީތަކުން ބޭރުގައި، ލިބަރަލްސް ދެނެގަންނަނީ ތަފާތު ތަހުލީލީ ގްރޫޕްތައް: ވިޔަފާރިވެރިން، އަމިއްލަ ވަޒީފާ އަދާކުރާ މީހުން، ވިޔަފާރިވެރިން، ޚާއްޞަ ޕްރޮފެޝަނަލުން، ދަރިވަރުން، ކޮންސިއުމަރުން، ސިވިލް ސާވަންޓުން، ޕަބްލިކް މުވައްޒަފުން، ވަޒީފާ ނެތް މީހުން، ދަރަނިވެރިން، ކްރެޑިޓަރުން، ބޭންކަރުން، ސިނާޢީ ފަރާތްތައް، ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ މީހުން، މަގުމަތީގައި ވިޔަފާރިކުރާ މީހުން، ފަންނާނުން، ފިކުރީ މީހުން، އެތުލީޓުން، މަޝްހޫރު ފަރާތްތައް، ގަޑިއަކު މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނާއި، ޖިންސީ މަސައްކަތްތެރިންނާއި، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރާ މީހުންނާއި، ރިޓަޔަރ ކުރާ މީހުންނާއި، ކުއްޔަށް ދިރިއުޅޭ މީހުންނާއި، ސްޕެކިއުލޭޓަރުންނާއި، އިންފްލޫއެންސަރުންނާއި، ދީނީ ތަބާވާ މީހުންނާއި، ދީނީ ލީޑަރުންނާއި، ކުޅިވަރު ކްލަބުތަކާއި ތަފާތު ޗުއްޓީ ނުވަތަ މަސައްކަތުގެ ސްޓައިލްތަކުގެ ސަޕޯޓަރުންނާއި ސަޕޯޓަރުންނާއި، ކުށްވެރިންނެވެ.



ފެންނަ ފެނުމުގައި، މުޖުތަމަޢުގެ ބައިތަކުގެ ނަޒަރިއްޔާތު ބިނާވެފައިވަނީ، އެ ބައިތައް ގިންތިކޮށް، ގްރޫޕްތަކާއި ތަޙުލީލީ ކެޓަގަރީތަކަށް ބަހާލާ މީހާގެ މަސްލަހަތުތަކުގެ ޠަބީޢަތުގެ މައްޗަށެވެ؛ މަސްލަހަތުތައް ތަފާތުވިވަރަކަށް ހީކުރެވޭ ބައިތަކާއި އިޖުތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ، އަދި ސިޔާސީ މުޢާމަލާތްތައް ގިނަވެގެންދެއެވެ.



އެނަލިޓިކަލް ކެޓަގަރީއެއްގެ ޑެފިނިންގ ކޮހޯރޓް ބަލާއިރު، އެނަލިސްޓަށް ކޮންމެހެން މުހިންމު ޝައުގުވެރިކަން ހުރި ގިނަކަން ވަގުތުން ވިސްނެއެވެ.



އިންތިހާއަށް ހަނި ކޮހޯޓްތަކުން މުޖުތަމައު ޕޮލަރައިޒްޑް ގްރޫޕްތަކަށް ބަހާލައެވެ: ސެކްސިސްޓުންނާއި ފެމިނިސްޓުންނާ ދެމެދު؛ އެޓްރެކްޓިވް ނޫން މީހުންނާއި އެޓްރެކްޓިވް އާއި ދެމެދު؛ ޒުވާނުންނާއި މުސްކުޅިންނާ ދެމެދު؛ މުއްސަނދިންނާއި ފަގީރުންނާ ދެމެދު؛ ހަމުގެ ކުލައަށް ނުވަތަ ހެދުމުގެ ސްޓައިލަށް ބަލައިގެން ބައިބައިވުން؛ ރޮކަރސް އާއި *ފަންކް* މިއުޒިކް ފޭނުން؛ ސަރަހައްދީ ބައިބައިވުންތައް؛ އާބާދީއާ ރަށްރަށުގެ އާބާދީތަކާ އަޅާބަލާއިރު؛ ލިޔަންކިޔަން ދަންނަ މީހުންނާއި ލިޔަންކިޔަން ނޭނގޭ މީހުން؛ ހެޓެރޯސެކްޝަލްސް އާއި ޖިންސީ ގޮތުން ނޮން ބައިނަރީ އާއި ދެމެދު؛ ފަގީރުންނާ މުއްސަނދިންނާ ދެމެދު؛ އަދި އެމެރިކާއަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކާއި އެމެރިކާއާ ދެކޮޅު ފެކްޝަންތަކެވެ. ...ކާސް ކާ މީހުންނާއި، ހުރިހާ އެއްޗެއް ކާ މީހުންނާއި، ވީގަންސް، އަދި ވެޖެޓޭރިއަނުންގެ ތެރޭގައި؛ އެނިމޭޝަން އަދި ހަރޑްކޯރ ކޮމިއުނިޓީތަކެވެ.



އެއްވެސް ކޮހޯޓަކީ އަނެއް ކޮހޯރޓެއް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ވަކިވާ އެއްޗެއް ނޫން، އަދި އެއްވެސް ކޮހޯޓެއް ފުރިހަމައެއް ނޫން، ސަބަބަކީ ތަޙްލީލީ ކެޓަގަރީތައް ގުޅިފައިވާތީއެވެ؛ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަމިއްލައަށް ވަކިވެފައިވާ ޖަމާއަތްތަކަށް ދިމާވަނީ އެތެރޭގެ ތަފާތުތަކެއް - އޭގެ ތެރެއިން ގިނައީ ފަހަތަށް ނުޖެހޭ - އަމިއްލަ މެމްބަރުންގެ މެދުގައި އެވެ. މިސާލަކަށް ހަމުގެ ކުލައަށް ބަލައިގެން އެކަހެރިވުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ކޮންމެހެން ކުރިމަތިވާނީ އެތެރޭގެ ފަޅިތަކެއް ކަމަށްވާ ޖިންސީ އަދި އިގްތިސާދީ ތަފާތުތަކާއި، ދެކޮޅުވެރި އަދި އެއްބަސްނުވެވޭ މިއުޒިކަލް ޕްރެފެރެންސްތަކާއި، ތަފާތު ޕްރޮފެޝަންތަކެވެ. މިގޮތުން، އެއްވެސް ގްރޫޕަކުން ނުވަތަ ކޮހޯޓަކުން ދުވަހަކުވެސް ހަމައެކަނި ހަމުގެ ކުލައަށް ނުވަތަ އެހެން ހިއްސާކުރެވޭ ތަފްސީލެއް ނުވަތަ ސިފައެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެއްގޮތްކަމާއި އެތެރޭގެ އެއްބައިވަންތަކަން ޙާޞިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ މިފަދަ އާޓިފިޝަލްކޮށް އުފެއްދިފައިވާ ފިކުރީ މިންގަނޑެއް ލާޒިމު ކުރަން ކުރާ ކޮންމެ މަސައްކަތަކީ ކޮންމެހެން ވެސް ގްރޫޕް ބައިބައިވާނެ ކަމެއް، ހަމަ ކޮންމެ ހަގީގީ ޖަމާއަތެއްގައި ވެސް ހިނގާ ގޮތަށް... ...ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން އަދި ވަކި ހާލަތްތަކުގައި، ކޮންކްރީޓްކޮށް، އެކަމަކު ސްޓްރަކްޗަރަލް ތަފާތުތަކެވެ.



މިއަދު މާކްސް ދިރިހުރިނަމަ ޓްރާންސް-ހިސްޓޯރިކަލް ތަފާތު ކުރާނެ ބޮޑު ތަފާތަކީ ބިލް ދައްކާ މީހުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ބައިބައިވުމާ ގުޅޭ ތަފާތެވެ- ކޮން... ther އެމީހުންނަށް ކުރެވޭތީ ނުވަތަ އެމީހުންނަށް ޖެހޭތީ- އަދި އެކަން ނުކުރާ މީހުންނަށް، އެމީހުން ނުކުރަން އިޚްތިޔާރު ކުރާތީ ނުވަތަ ކްރެޑިޓް ލިބޭނެ ގޮތެއް ނެތުމުން. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ: މުދަލާއި އެސެޓްތަކާއި ހިދުމަތްތައް ހޯދުމަށް ކްރެޑިޓް ބޭނުންކުރާ މީހުންނާއި، ކްރެޑިޓް ފޯރުކޮށްދޭ ނުވަތަ ކްރެޑިޓް ނިޒާމުތަކުގެ މާޖިންގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނާ އަޅާބަލާއިރު. ދެކޮޅުވެރި މާކްސިސްޓް ދެ ދަރަޖަ ކަމަށްވާ ޕްރޮލިޓޭރިއަނުންނާއި ކެޕިޓަލިސްޓުން ދަރަނިވެރިންނާއި ދަރަނިވެރިންގެ ބަދަލުގައި ވަނީ ދަރަނިވެރިންނާއި ދަރަނިވެރިންނެވެ.


Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político

Nenhum comentário: