ኣርባዕተ ኣይሁድ

ኣርባዕተ ኣይሁድ

ሓይሊ ናይቲ ብኣርባዕተ ፍሉጣት ኣይሁድ ዝተኣታተወ ኣምር በደል፡ ማለት ኣንስታይን፡ የሱስ፡ ፍሮይድን ማርክስን። ኣርባዕተ ኣተሓሳስባ ናብ ሰብኣውነት ብዘልኣለማዊ መንገዲ ዘተኣታተዉ፣ መራኸቢ ብዙሃን ኣይሁድ ኣብ ቀጥታውን ልስሉስን መራኸቢ ብዙሃን ናይ ምእማንን ሳንሱርን ሓይሊ ዘስፍሓሉ፣ ቀንዲ ስነ-ሞጎታቶም ኣስሚሮምን ኣብ ማሕበራውን ሒሳባውን ስነ-ፍልጠት ኩሉ ምዕባለታት እናሃለወ ኣብ ሓባራዊ ዘይንቕሓት ዓቂቦም።

ሓደ ሰብ ንምንታይ እዩ ነፍሲ ወከፍ ኣዋጅ ሓደስቲ ዶባት ሳይንሳዊ ርኽበታት ኣብ ፊዚክስን ኣስትሮፊዚክስን ኩሉ ግዜ በዚ ሓረግ ዝጅምር፡ "ኣንስታይን ሓቁ እዩ ነይሩ"፤ ንነፍሲ ወከፍ ሓድሽ ሳይንሳዊ ርኽበት እናተጸበዩ፡ ንሱ ውሑድ ኣርትሮኖመር፡ ዝያዳ ድማ ቈጸራ ኸዋኽብቲ ምዃኑ ዝገልጽ ትረኻ ቀይሮምዎ - ብኣንጻር እቲ ካርል ፖፐር ኣብ ኣገባብ ምኽሓድ ዘበገሶ ስነ-ምግባር፡ ንኣምርን ክልሰ-ሓሳባትን ኣንስታይን ካብ ምኽሓድ ወይ ምፍራስ ኩሉ ግዜ ከተረጋግጽ ከም እትኽእል ተስፋ ዝህሉ ይመስል - ሳይንስ ምህዞታት ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ፍልጠት እንተበሊጾም ከም ዝስጉም ፈሊጥካ።

ደረት ሳይንሳዊ ፈተነታት፡ እቲ ናይ ሓቂ ምርግጋጽ ዓውደ-ጽሑፍ ቴለሎጂካውን ክትግምቶ ዝከኣልን ናይ ፈተነ ኵነታት ምህናጽ እዩ፤ ሳይንሳዊ ምርምር ትንበያዊ እዩ፣ ብኣገባባዊ መትከል፣ ኣብ ፍሉይ ምድላይ መልሲ ንሓደ ፍሉይን ብፍላይ ድማ ዝካታዕን ዝቐረበን መግመቲ ናብ ሓደ ውጽኢት ዝቐንዐ እዩ: ምድላይ ቫይረስ ፈጺሙ ናብ ምርካብ ገመል ኣይመርሕን እዩ፣ ምኽንያቱ እቲ ምርምር ዓውዲ ንገመል ንምሓዝ ወይ ንምፍላጥ ካሜራ ስለዘየጠቓልል፤ እዚኦም ናይ ዝተፈላለዩን ዝተፈላለዩን ከባብያውን መሳርሕታትን ኣሰራርሓታት እዮም: እዚ ሳይንሳዊ መሳርሒታት ይበሃል።

ሳይንሳዊ መግመቲታት ንምርግጋጽ እምበር ንምንጻግ ዘይኮነስ ንምርግጋጽ ኣብ ዝግበር ፈተነ እንተተዘርዚሮምን እንተተሃኒጾምን፡ ንመግለጺታት ኣንስታይን ክትክሕድ ፈጺምካ ዘይምፍታን - ዋላ’ውን ንመጻኢ ናይቲ ኩሉ ግዜ ብሓሳባት ኣንስታይን ባርያ ዝኾነ ፊዚክስ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ምእታው ዝብል ሳይንሳዊ ብድሆ እንታይ ማለት እዩ?

ወዲ ሰብ ነቲ ዘይጋገ ሓሳባቱ ክነጽጎ ከይከኣለ ነቲ ዝፈልጦ ኩሉ ነቲ ኣይሁዳዊ ኣምላኽ ፊዚክስ ንዘልኣለም ዕዳ ክህልዎ ድዩ? ሎሚ እውን ኣፍራስ ኣብ ኒውዮርክ ሰብን ኣቑሑትን ሒዞም እንተዝኸዱ ኣበይ ምሃለና? ኣየናይ ምስጢራዊ ጉጅለ እዩ ካብቲ ናይ ቀደም ሳይንሳዊ ፓራዳይም ብምስባር ነቲ ካብ ኣረጊት ነጻ ኮይንና ነቲ ዘመናዊ ንምፍጣር ዘኽእለና፣ ንፍጥነት ብርሃንን ደረት ግዜን ኳንተም ናኖቴክኖሎጅን ክሓልፍ ዝኽእል?

ድሕሪ ሕጂ ናይ ሳይንሳዊ ኤፒስተሞሎጂካዊ ሞዴልን ኣገባብን ጉዳይ ኣይኮነን፤ ኣብቲ ልሙድ ናይ ግራምስያዊ ኲናት ርእይቶ ብዕብለላን ምትላልን ዲስኩር ንፖለቲካዊ ልዕልና ዝካታዕ እዩ።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político