ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ (ወይ "ዳርጋ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ")

ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ (ወይ "ዳርጋ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ")

USA፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ስም ይኹን መዓርግ ኣይኮነትን፤ ንሱ ድማ መግለጺ ናይቲ ብሓባራዊ ስም ክውከላ ዝተጠርነፋ፡ ገና ሃገር ክትከውን ዘይተመርጸት ወይ ዘይተመደበት፡ ብፖለቲካውን ጂኦግራፍያውን መዳይ ብገለ ባሕራውን ውጽእ መሬታውን ከባቢታት ዝተኸበባ እኩብ ግዝኣታት ጥራይ ኣይኮነን።

ስለዚ: ስሞም ዘይተገልጸ ዜጋታት ጆን ቦብን ሜሪ ኳንቲን ካብቲ ኣብ 1990ታት ምስ ወራር ዒራቕ ዝተፈነወ ናይ መወዳእታ ኲናት ብንዋታዊ መኽሰብ እንታይ ረኺቦም?

እቲ ዜጋ ካብቲ 2.5 ትሪልዮን ዶላር ዝወጸሉ፡ ኣማኢት ወተሃደራት ብሰንኪ ልዕሊ ዓቐን 50 ዝተፈላለዩ ዓይነታት ክታበት ዝሞቱሉን፡ እቲ ዘይተረጋገጸ ስርዓተ ጥዕና ዘይማዕበላ ሃገራት ንቕንዕና ናይቶም ንሰላም ሰሜን ኣመሪካ ኣብ ሓደጋ ዘእተወ መንግስቲ ንምውዳቕ ዝዓለበ 100,000 ወተሃደራት ኣብ ሓደጋ ዘእተወሉን፡ እቲ ዜጋ ዝረኸቦ ነገር የለን ድዩ?

እዚ ኲናት እዚ፡ ፕረዚደንት ጆርጅ ቡሽ ጁንየር ካብ ኮንግረስ ኣመሪካ ፍቓድ ንምርካብ፡ ድሕሪኡ ድማ ካብ ጃፓናውያን መጻሕፍቲ ቸክ ንምርካብ፡ ምስ ኣበርክቶ ኔቶ፡ ንዒራቕ ንምዕናውን ንምምዕርራይን፡ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ሲቪላት ንምቕታል፡ ንህጻናት ንምቕታል፡ ሆስፒታላት ንምዕናው፡ ከምኡ’ውን ኩሉ ትሕተ-ቅርጺ ስልጣነ ዒራቕ ዝወጽእ ወጻኢታት ንምሽፋን ዝዓለመ ሚእቲ መዓልታት እዩ ጀሚሩ።

ስለዚ፡ ኣየነይቲ ኣመሪካ እያ ኣብ ዒራቕ ናብ ኲናት ዝኸደት?

ኣየነይቲ ኣሜሪካ እያ ካብቲ ኣብ ዒራቕ ዝተኻየደ ኲናት ተዓዊታ ዝወጸት?

ሓያሎ ሃገራት ኣሜሪካ ነቲ ወራር ዒራቕ ተቓዊመንኦ ምኽንያቱ ኣሜሪካ ዲሞክራሲ ዘይኮነስ ዝተፈላለየ ረብሓታት ዘለዋ ፈደረሽን፣ ፖሊክራሲ፣ ኣፍረይቲ ኣጽዋር ካብ ፔንታጎን መኽሰብን ወተሃደራዊ ውዕላትን ዝደልዩሉ ፈደረሽን፤ ኩባንያታት ነዳዲ ኣብቲ ግዙፍን ዝተሓላለኸን ንግዲ ነዳዲ ወፍሪ ንምግባር ርጉእ፣ ነዊሕ ዝፀንሕን ክትግምቶ ዝከኣልን ሃዋህው ይደልያ፤ ዜጋታት መበቆል ላቲኖን ተረፍ መረፍ ባሮት ዝኾኑ ጸለምትን ሕጂ ኣብ ምድራዊ ሓይልታት ኣመሪካ ዝበዝሑ ተጋደልቲ ወተሃደራት ይፈጥሩ፣ እዚኦም ድማ ኣብ ኣጋር ሰራዊት ኣብ ቅድመ ግንባር ክሞቱ እዮም፣ እዚኦም ድማ ናብ ኣማራጺ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ዝደፍኦም ኣዝዮም ፍሉያት ኣማራጺታት ዕዳጋ ስራሕ ፍጹም ዘይምህላዎም እዩ።

ኩሉ ረብሓታት ውግኣት፡ ነቶም ነዳዲ ዘፍርዩ፡ ዋኒንን ንብረት ዝውንኑን ስድራቤታት ቡሽን ትራምፕን፡ ከምኡ’ውን ከም በዓል ኒክሰን፡ ካርተርን ክሊንተንን ዝኣመሰላ ዓበይቲ ናይ ሕጊ ትካላት፡ ብልጫታት ይውስኽ፡ እንተኾነ ግን ማእከላይ ኣመሪካዊ ካብቲ ኣብ ዩክሬን፡ ወይ ዩጎዝላቭያ፡ ወይ ሊባኖስ፡ ወይ ቬንዙዌላ፡ ወይ ካብቲ ንግዳውን ዲፕሎማስያውን እገዳ ኩባን ሰሜን ኮርያን፡ ወይ ካብቲ ምስ ንግዲ ዝተገብረ ንግዳዊ ምድላዋት ዝረኸቦ ረብሓ የለን ሚዛን ጃፓንን ጀርመንን፡ ከምኡ’ውን ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ መወዳእታ ዕዳጋታት ወሲደን ናብ ቻይናን ሜክሲኮን ርካሽ ስራሕ ሰደዳ።

ናይታ ሃገር ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ዝገበረት ኣሜሪካ ኣይኮነትን፣ ናይ ሃገር እውን ኣይኮነትን፤ ፖሊሲ ወጻኢን ዲፕሎማስን ኣመሪካ ኣዝዩ ድሕር ዝብሉን ተጋራጫውን ስለዝኾነ ረብሓታት ዝእዝዙን ንወጻእተኛታት ዝተደናገሩ ዝመስሉን ካርተላት ወከልቲ ስድራቤት ኣብ ዝነበረ ውሽጣዊ ክርክር ዝሰዓረ ጉጅለ እዩ። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ልክዕ ነቲ ንሓደ ቁራጽ ናይቲ ህዝቢ ውሑድ ወይ ዋላ ሓንቲ ረብሓ ዘይብሉ ናይ ኣመሪካ ሃብቲ ፓይ ዝቆጻጸራ ስድራቤታት ናይ ረብሓ ክርክር ዘንጸባርቕ ስለዝኾነ እዩ። ኣድማሳዊ ትልሚ ክንክን ጥዕና የለን፣ ፕሮግራም ብተመጣጣኒ ዋጋ መንበሪ ኣባይቲ የለን፣ ውሕስነት ስራሕ የለን፣ ነጻ ዩኒቨርሲቲታት የለን፣ ኣብ እዋን ብልጽግና ዝጥሕሉን ኣብ እዋን ቅልውላው ብዓመጽን ብተስፋ ምቑራጽን ዝምለሱ ነባራትን ፍርቂ ነባሪን ሃለኽቲ ኣቑሑት ንምዕዳግ ዝድጎም ወለድ የለን። እዚ ቅልውላዋት’ዚ፡ ነቲ ካብ ዞባ ሃብትን ስልጣንን ወጻኢ፡ ረዳኢ ዘይብሉ፡ ዝተደርበየ፡ ኣብቲ ሊበራላዊ ዕዳጋ ዝበሃል ዕዳጋ ንባዕሉ ዝገደፎ፡ ብዘይ ዝኾነ ዕድል ኣንጻር እቲ ዘይርጉእን ኣኖሚክን ሃዋህው ናይቲ ዘይርጉእን ኣኖሚክን ሃዋህው ናይቲ ተፈጥሮኣዊ ስርዓት ኣልቦነት ናይ ሓጺር ግዜ ውሳኔታት፡ ንፋሳት ስዒቡ ዝውሰድ ህዝቢ ዘቃልዕ እዩ። ናይ ዕድልን ተራ ዕድልን እዩ።

ኣመሪካዊ ዜጋ ንምዃን ትብዓት፡ ድፍረት፡ ድርኺት፡ ርእሰ-ፍትወት ይሓትት- እዚ ድማ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣመሪካ ዝምሃር ባህርያት እዩ። ከቢድ ጌጋ። ትብዓት ኣንጻር ኣፍሪቃዊ ኣንበሳ፡ ወይ ኣርባዕተ ቶን ዝምዘን ዓቢ ወይኒ፡ ወይ ክልተ ቶን ዝምዘን ጭራም፡ ወይ ሓሙሽተ ቶን ዝምዘን ዓቢ ጻዕዳ ሻርክ ዘይጠቅም እዩ፡ ምኽንያቱ ትብዓት ካብ ቀታሊ ዕጫ ስለዘየድሕነካ። ብሓቂ እቲ ነብሰ ቅትለት ዝፈቱ ሰብ ኣዝዩ ትብዓት ስለ ዝውንን፡ ውሑዳት ጀጋኑ ዝገብርዎ ነገራት ክገብር ይኽእል እዩ፡ ከም ካብ ገደል ወይ ህንጻ፡ ወይ ካብ ግምቢ ንነብሱ ምድርባይ - እዚ ድማ ዝኾነ ጅግና ንሓደ ሰብ ንምድሓን ዝገበሮ ነገር ኣይፈልጥን። ስለዚ ትብዓት ከምቲ ንሩስያ ምስ ኔቶ ክትጽንበር ምግጣም ጽቡቕ ባህሪ ኣይኮነን። ብዙሕ ትብዓት ብስም ሞያዊ ናይ ጥፍኣት ማሽን ሩስያ ርእሰ-ምሕደራኣ ኣብ ምእዋጅን ልኡላውነታ ኣብ ምልዓልን ፋይዳ የብሉን: ኣብ ገማግም ባሕሪ ክሪሚያ ኣብ ሑጻ ዝተጻሕፈ: ኣብዚ ሓደ ተባዕ ጅግና ተደፊኡ ኣሎ ንሱ ድማ ምስ ሓደ... ዘይዕገትን ፍቕራዊን ጅግንነት ዘለዎ ነብሪ።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político