ሱፐር ዉመን

ሱፐር ዉመን

ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዓበይቲ ምዕራባውያን ከተማታትን ማሕበረሰባትን ብዛዕባ ደቂ ተባዕትዮ ርሕቕትን ዘይምግዳስን ከማርራ እንከለዋ፡ ወሃብቲ ርእይቶ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድማ ጸረ ኣንስቲ፡ ጸረ-ማቺስት፡ ጸረ-ኣንስታይን ጸረ-ተባዕታይን ውድባት ኣለዋ ኢሎም ይጋጨዋን ይኸስሳ።

እቲ ብቐንዱ ካብ ኣዋልድ ዝመጽእ ክትዕ፡ ደቂ ተባዕትዮ ኣዕሩኽ፡ ኣቕረብቲ፡ ለዋሃት ክኾኑ ኣይደልዩን፡ ከምኡ’ውን ፍልይ ዝበለ ጾታ ዝምድናታት ኣይደልዩን ዝብል እዩ።

እቲ ብቐንዱ ካብ ኣወዳት ዝመጽእ ክትዕ፡ ደቂ ኣንስትዮ ትምክሕተኛታትን ትዕቢተኛታትን ኮይነን ዝብል እዩ።

ክልቲኦም ኣብ ዝብልዎ ጽቡቕ መሰረት ዘለዎም ኮይኖም፡ ክልቲኡ ስነ-ሞጎት ቅኑዕ እዩ።

ንምእማኑ ዘጸግም ኣብ ባህሪ ኣዋልድን ኣወዳትን ዝኾነ ለውጢ የለን።

ደቂ ኣንስትዮ ወትሩ ትዕቢተኛታትን ጠለባትን ኮይነን ኩሉ ግዜ ብዛዕባ ኣቓልቦ ደቂ ተባዕትዮ ዘማርራ እየን። ኩሉ ግዜ እዩ ነይሩ።

ደቂ ተባዕትዮ ወትሩ ንደቂ ኣንስትዮ ካብ ዓውዲ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ዝተወሰነ ርሕቀት ይሕዝወን፣ ንደቂ ኣንስትዮ ኣግሊሎም ምኽንያቱ ጾታታት ኣዝዩ ዝተፈላለየን ብስነ-ኣካላዊ መዳይ ፍሉይን ስለዝኾነ፣ ብተግባር ድማ እዚ ናብ ዝምድና ጾታዊ ርክብን ተመላላእነትን ይትርጎም።

ምስ ማሕበራዊ ተራታት ነፍሲ ወከፍ ጾታ፡ ነፍሲ ወከፍ ዕድመ፡ ነፍሲ ወከፍ ምሁራዊ ዓቕሚ፡ ነፍሲ ወከፍ ናይ ገዛእ ርእሱ ረብሓታት እናተኸናኸነ፡ ንዕኡ ድማ እቲ ተፈጥሮኣዊ ማሕበራዊ ምክፍፋል ስራሕ ወትሩ ኣብ ​​ሰብኣውነት ዝተመስረተሉ፡ ብሓጎስ ኢና ንነብር ነይርና።

ድሕሪኡ፡ ንገለ ደቂ ኣንስትዮ ገለ ብባህሊ ንደቂ ተባዕትዮ ዝተሓዝአ ማሕበራዊ ተራታት ንኽመሃራ ዕድል ንምሃብ ዕድል ጥራይ ክኸውን ዝኽእል ፌሚኒስት ሰውራ መጸ።

ገለ ካብዞም ተራታት እዚኣቶም ኣዝዮም ፍሉያትን ኣብቲ ከባቢ ባዕሉ፡ ገለ ድማ ብኣድማስ ዝጽዕኖ ሃንደበታዊ ፍጻመታት ዝተፈጥሩን እዮም።

ደቂ ኣንስትዮ ቅድሚ ምውላደን ኣብ ሓደ ምዕራፍ ህይወት ካብ ኣስታት ዓሰርተ ሓደ ክሳብ ኣርብዓን ሓሙሽተን ዓመት ዕድመ ንኽራብሓ ውሱን ኮታ ናይ ግራፊያን ፎሊኩላት ይረኽባ።

ደቂ ተባዕትዮ ካብ ወዲ ዓሰርተ ኣርባዕተ ዓመት ጀሚሮም ክሳብ ሞት መዓልታዊ ክወልዱ ይኽእሉ።

እዚ ዲዛይን ተፈጥሮ እዚ ወዲ ተባዕታይ ካብ ዜሮ ክሳብ ልዕሊ ዕስራ ሽሕ ሰባት ክወልድ ከም ዝኽእል ይሕብር፣ ይኹን እምበር ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ እዋን ፍርያም ህይወታ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓሰርተ ወርሒ ክትጠንስ ትኽእል እያ፣ ውጽኢቱ ድማ ካብ ከባቢ ዜሮ ክሳብ ሓምሳ ዘርኢ እዩ።

ተፈጥሮ ደረትን ፍልልያትን ኣንቢራቶ፣ ፌሚኒዝም ድማ ነዚ ብግዴታ ሸለል ይብሎ። ንጾታዊ ማዕርነት ዘይኮነስ፡ ኣብ ማሕበራዊ ህይወት ዘይከኣልን ፊዚዮሎጂካዊ ሃንደበታዊ ፍጻመታት ኣብ ግምት ብምእታውን።

ደቂ ተባዕትዮ ኣፍራዪ ትርፊ ግዜ ንጾታ ደቂ ኣንስትዮ ክምዕብሉን ክሓውዩን ዘይከኣል ብልጫ ሂብዎም።

ደቂ ተባዕትዮ ዳርጋ ንኹሉ ብመንጽር ዩቲሊቲን ቴክኖሎጂን ሳይንስን ዘሎ ነገራት ምሂዞም እዮም፣ እዚ ድማ ብኣጋጣሚ ኣይነበረን። እቶም ኣብቲ ብዙሕ ተወፋይነትን ኣእምሮኣዊ ምትእኽኻብን ዝሓትት ጽልዋ ቡዳ ዝምርኮሱ ነገራት፡ ስራሕ ናይቶም ብፖላር ቁሪ ዝተዓጽዉ ባሕታውያን ኮይኖም፡ ተነጺሎም ክጸንሑ ዘገደዶም፡ ሓድሓደ ግዜ ኣብ ክረምቲ ንትሽዓተ ኣዋርሕ ስራሕ፡ ተዓጽዮም፡ ኣብቲ ነዊሕ ​​ክረምቲ ንኽነብሩ ብንዋታዊ ውሕስና ዝገብሩ ሎጂስቲካዊ ስርዓት ክፈጥሩ ኣገዲድዎም። እዚ ጻዕሪ እዚ፡ ምምዕባል ሒሳብ፡ ኣካውንቲንግ፡ ፊዚክስን ኬሚስትሪን ዘድልዮ ነበረ። ስለዚ፡ ሳይንሳዊ ፍልጠት ውጽኢት ናይቲ ካብቲ ባእታታት ንነብሶም ንምክልኻል ዝተሃንጹ መዕቆቢታት ወጻኢ ነቲ ተፈጥሮኣዊ ክሊማ ጽንኩርነት ንምግጣም ማይክሮ ክሊማ ምህናጽ ኣድላይነቱ እዩ ነይሩ። ስለዚ ካብ ዝሑል ክሊማ ዝመጹ ደቂ ተባዕትዮ ዝያዳ ብድሆ ስለዝነበሮም ዝያዳ ኣፍረይቲ ነይሮም።

ደቂ ተባዕትዮ ስልጣነ ቴክኖሎጂ ክሃንጹ ከለዉ ደቂ ኣንስትዮ እንታይ ይገብራ ነይረን?

ነዚ ፍልልይ ንምኽሓስ፡ ኣእምሮ ናይተን ዝሓረቓ ኣንስቲ ኣብ ምሉእ መስርሕ ስልጣነ ኣብ ምሁራዊ ምዕባለ ደቂ ኣንስትዮ ንዝጠፍአ ግዜ ንደቂ ተባዕትዮ ክወቅስ ወሲኑ፡ ዝወቅስ ሰብ ምርካብ ድማ ብልሒ ዘለዎ ፍታሕ ኮይኑ ኣይፈልጥን: ንሕና ንኤውሮጳውያን ንባርነት ኣፍሪቃውያን ናብ ኣሜሪካ ዘምጽእዎ ንወቅሶም፡ ንርእሰማላውያን ንወቅሶም ምኽንያቱ ካብ ጉልበተን ትርፊ ዋጋ ዘውጽኡ ሰባት ስለ ዝቖጽሩ፡ እቲ ስራሕ ድማ ንርስዖም ናይቲ ሸቃላይን ሓረስታይን ድሕሪ ሕጂ ባርያ ወይ ግዴታዊ ዕዮ ኣይኮነን፤ ስራሕ ክደሊ ዝግደድ ሰብ የለን ብናቱ ድሌቱን ኣድላይነቱን ድማ ኣብኡ ይርከቡ፤ ባዕሎም ዝሰርሑ ሰብ ሃፍቲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ እንተኾነ ግን ሰራሕተኛታት ክኾኑ መሪጾም፣ ድሕሪኡ እቲ ርእዮተ ዓለም ዘለዎ ተሃድሶ ሰብኣውነት ካርል ማርክስ ነቲ ቁጠባውን ማሕበራውን ኣቃውማ ዕሽሽ ብምባል ቅርጺ ናይቲ እኩይ ነጋዳይ ፈጢሩ።

ኣብ ድሕሪ ፊደል ካስትሮ ዝነበረ ሕብረተሰብ ኩባ፡ ህንጻታትን ሲቪላዊ ህንጻታትን ይፈርሱ፡ ይፈርሱን ይበስብሱን ከምዘለዉ እንተተዓዚብኩም፡ እቲ ህንጻታትን ኣባይትን ንብረት ናይታ ንኹሉ ሰብ ብሕማቕ እትሓልየሉ ኮሚኒስታዊ መንግስቲ ስለዝኾነ፡ ምስዚ ኩሉ ግን እተን ኣብ ጎደናታት ኩባ ዘለዋ መካይን፡ ልዕሊ 60 ዓመት ዝዕድሚአን፡ ካብ ናይ ግዜ ታንከር ዝመጻ ይመስላ፡ ዝተዓቀባ፡ ጽቡቓት፡ ከምኡ’ውን ንምርኢት ዝረኣያ፡ ምኽንያቱ እተን መካይን ናይ ብሕቲ ስለዝኾና፡ ብውልቂ ዝውነና እየን።

ደቂ ሰባት ኩሉ ግዜ ንህይወቶም ዝበለጸ ኩነታት ይደልዩ፤ እዚ ድማ ዩቲሊታሪዝም ይበሃል። ብዘይ ምትእትታው ማሕበራዊ ተሃድሶን ርእዮተ ዓለምን ብፍላይ ድማ ማርክሳውያን፣ ክርስትያናት፣ ፋሽሽታውያን፣ ናዚታትን ሶሻሊስትን፣ ሕብረተሰብ ብዘይካ መስፍናውነት ናብ ምትእንጋድ ኩሉ ዓይነት ድሌታትን ማሕበራዊ ምልውዋጣትን ይሰጋገር።

ኣብ ጀርመን ኩሉ ግዜ ጽቡቕ ምዃኑ ምዝካር... ኣብ 1980ታት ሕጽረት ነይሩ: ሰራሕቲ ሕጡብ: ጸራብቲ: መራሕቲ ታክሲ: ኣከብቲ ጎሓፍ: ሰራሕቲ ቧንቧ: ዋላ እውን ኳዕቲ መቓብር ብሰንኪ እቲ ማእከላይ ጀርመናዊ ደረጃ ትምህርቲ ካብ መጠን ንላዕሊ ነይሩ። ስለዚ፡ ሕብረተሰብ ጀርመን መሊሱ ክሰርሕ ምእንቲ፡ ካብ ቱርኪ፡ ፖርቱጋልን ካልኦት ትሑት ደረጃ ትምህርቲ ዘለወን ሃገራትን ስደተኛታት ከእትዉ ነበሮም።

ኣብታ ሑሴን ዝመርሓ ዒራቕ፡ ሕጽረት ናይ: ፕሮፌሰራት ዩኒቨርሲቲ፡ መሃንድሳትን ሓካይምን ነይሩ ምኽንያቱ እቲ መርበብ ማሕበራዊ ድሕነት ብነጻ መድሃኒት፡ ማይ፡ መንበሪ ኣባይቲ፡ ዋላ’ውን ድጎማ ዝግበረሉ ነዳዲ ስለ ዝህብ። እዞም ፍሉያት ሰብ ሞያ ዒራቓውያን ኣብ ተወሳኺ ትምህርቲ ተገዳስነት ስለዘይነበሮም እዮም ጎዲሎም። ብተመሳሳሊ ኣብ ጀርመን ኣብ ውሽጢ እቲ ብህንጸት ዩቶፕያዊ ሕብረተሰባት ዝሕግዙ ሓሳባት ዝነደደ ማሕበራዊ ስርዓት ንማሕበራዊ ምክፍፋል ስራሕ ዝኸውን ሰብ ሕጽረት ነይሩ። ንዓለም ከዐሪ ዝደሊ ሰብ ኩሉ ግዜ ኣሎ፡ ኣስማቶም ድማ ንፈልጦ ኢና፡ ሂትለር፡ ሙሶሊኒ፡ ካርል ማርክስ፡ የሱስ። እግዚኣብሄር ካብዞም ጽቡቕ ዕላማ ዘለዎም ሰባት የናግፈና።

ዘመናውያን ደቂ ኣንስትዮ ልዕሊ ዓቐን ተገሚተን፡ ኣብ ቅድሚ እቲ መወዳእታ ዘይብሉ ዝርዝር ዓወታት ደቂ ተባዕትዮ ንስልጣነ ንኣገዳስነት ደቂ ኣንስትዮ ዳርጋ ቁምነገር ዘይብሉ ዝገበሮ፡ ካብ ዝርዝር ብስም ደቂ ኣንስትዮ ዝተመዝገበ ፓተንት፡ ክሳብ ሽልማት ንዝተመዝገበ ምሁራዊ ዓወታት፡ ስነ-ጽሑፍ፡ ስነ-ፍልጠት፡ ሻምፕዮናት ቸስ፡ ዝርዝር ሽልማት ኖቤል፡ እቲ... ህላወ ደቂ ኣንስትዮ ንሰብኣውነት ቁምነገር የብሉን፣ ሕጂ ድማ ኣብ ክንዲ ንደቂ ተባዕትዮ ንኹነታት ምውቃስ ሕጋውን ንዋታውን ዕንቅፋታት የለን፣ ይኹን እምበር፣ ንደረጃ ደቂ ኣንስትዮ ዝቕይር ኣይመስልን ንደቂ ተባዕትዮ ምውቃስ ዝያዳ ድኽመት ጥራይ እዩ ዘረጋግጽ ምኽንያቱ ባሮት እኳ ንባርነት ግብረ መልሲ ቅድሚ ምሃቦም ክሳብ ክንድዚ ዝኣክል ግዜ ኣብ ናይ ትሕትና ኩነታት ስለዘይጸንሑ።

ኣውያት ጥራይ እዩ ዝሓትት እሞ እቲ ጸረ ኣንስቲ ዝኾነ ሕጋዊ ገደብ ተዛዚሙ፡ ብሰንኪ ስእነት ኣውያት ኣይኮነን፡ ቅድሚ ሕጂ ነቢዖም ነይሮም፡ ግን ከም ወትሩ ይሰፍሩ።

Roberto da Silva Rocha, professor universitário e cientista político